آینده دریا کاسپی آزمونی برای دیپلماسی محیط زیستی منطقه ای
به گزارش گلونی، سطح آب دریا کاسپی، بزرگ‌ترین پهنه آبی بسته جهان، در سال‌های اخیر با سرعتی نگران‌کننده کاهش یافته است؛ روندی که پیامدهای گسترده‌ای در حوزه‌های محیط زیستی، اقتصادی و سیاسی برای کشورهای ساحلی از جمله ایران، روسیه، جمهوری آذربایجان، قزاقستان و ترکمنستان به همراه دارد.
بر اساس گزارش‌های منتشرشده از سوی مراکز بین‌المللی و مؤسسات مطالعات اقلیم، سطح آب دریا کاسپی طی دو دهه گذشته بیش از یک متر پایین رفته و پیش‌بینی می‌شود این کاهش تا سال ۲۰۵۰ به ۹ متر نیز برسد. کارشناسان علت این روند را ترکیبی از افزایش دمای هوا، کاهش بارندگی، تبخیر شدید، تغییر مسیر رودخانه ولگا (بزرگ‌ترین منبع تغذیه دریا کاسپی) و بهره‌برداری بیش از حد از منابع آبی در حوضه آبریز عنوان کرده‌اند.
تأثیرات محیط‌زیستی و اقتصادی
کاهش سطح آب دریا کاسپی، اکوسیستم منحصربه‌فرد آن را با تهدید جدی مواجه کرده است. زیستگاه گونه‌های بومی مانند ماهی خاویاری و پرندگان مهاجر در معرض خطر قرار گرفته و زیرساخت‌های ساحلی از جمله بنادر و اسکله‌ها دچار آسیب شده‌اند. این تغییرات، اقتصاد ماهیگیری و گردشگری در برخی مناطق را با رکود روبه‌رو کرده است.
در ایران نیز، مناطق ساحلی استان‌های گیلان، مازندران و گلستان شاهد عقب‌نشینی تدریجی آب و تغییر چهره سواحل هستند؛ موضوعی که نگرانی‌هایی درباره آینده سکونتگاه‌های انسانی و زمین‌های کشاورزی در این مناطق ایجاد کرده است.
الهام علی‌اف، رئیس‌جمهور جمهوری آذربایجان، اخیراً نسبت به کاهش سطح آب دریا کاسپی هشدار داده و خواستار همکاری نزدیک‌تر کشورهای ساحلی برای مقابله با آثار آن شده است. وی این موضوع را نه‌تنها محیط زیستی، بلکه امنیتی و اقتصادی دانسته و تأکید کرده که مدیریت آن تنها از مسیر همکاری جمعی ممکن خواهد بود.
کارشناسان ایرانی نیز بر این باورند که بدون هماهنگی منطقه‌ای، هیچ کشوری به‌تنهایی قادر به حل این بحران نخواهد بود. پیشنهادهایی مانند تشکیل کارگروه دائمی علمی‌ـ‌فنی، تبادل داده‌های اقلیمی، کنترل برداشت آب از رودخانه‌ها و اجرای طرح‌های مشترک پایش سطح آب از جمله راهکارهایی است که می‌تواند به مهار این روند کمک کند.
دریا کاسپی؛ میراث مشترک منطقه
دریا کاسپی نه‌تنها منبعی غنی از منابع طبیعی، بلکه میراث مشترک فرهنگی و تاریخی ملت‌های اطراف آن است. حفاظت از این پهنه آبی، نیازمند نگاهی تازه به دیپلماسی محیط زیستی و تعهدی جمعی برای ساخت آینده‌ای پایدار در منطقه است.
پایان پیام