بحران آب در ایران چگونه شکل گرفت ؟
به گزارش گلونی، ایران کشوریست با اقلیم خشک و نیمهخشک. یعنی از همان ابتدا بارندگی کمی داشته و بیشتر مناطقش با کمآبی روبهرو بودهاند. اما آنچه در سالهای اخیر باعث شده بحران آب جدیتر شود، فقط شرایط طبیعی نیست؛ بلکه نحوه مدیریت منابع آب هم نقش مهمی دارد.
در ایران، میانگین بارندگی سالانه حدود یکسوم میانگین جهانی است. از طرفی، میزان تبخیر بسیار بالاست و بیشتر آبی که ذخیره میشود، خیلی زود از دست میرود. این یعنی حتی همان مقدار کم باران هم دوام زیادی ندارد.
با این حال، کشورهای همسایه مثل عربستان، امارات یا قطر که اقلیم خشکتری دارند، بحران آب ندارند یا حداقل به اندازه ایران با آن درگیر نیستند. دلیلش این است که آنها مصرف آب را بهتر مدیریت میکنند. مثلاً کشاورزی را محدود کردهاند، از روشهای نوین آبیاری استفاده میکنند و روی فناوریهای جدید سرمایهگذاری کردهاند.
در حالیکه در ایران، بخش زیادی از آب صرف کشاورزی سنتی میشود و برداشت بیرویه از سفرههای زیرزمینی ادامه دارد.
در کنار این مسائل، تغییرات آبوهوایی هم باعث شده بارندگیها کمتر و نامنظمتر شوند. گرم شدن زمین، الگوی بارش را تغییر داده و دورههای خشکی طولانیتر شدهاند. که این گرم شدن زمین در ایران نیز فقط به تغییرات جهانی مربوط نمیشود، بلکه مجموعهای از عوامل داخلی هم به آن دامن زدهاند.
عوامل انسانی مؤثر در گرم شدن زمین
مصرف بالای سوختهای فسیلی مثل نفت و گاز در حملونقل، صنعت و تولید برق باعث افزایش گازهای گلخانهای شده که دمای هوا را بالا میبرد. در کنار آن، تخریب پوشش گیاهی از جمله جنگلها، مراتع و تالابها باعث شده توان طبیعت برای جذب این گازها کاهش یابد.
توسعه شهری بیبرنامه و ساختوسازهای گسترده بدون توجه به ظرفیت محیطی، پدیده جزیره گرمایی را در شهرها ایجاد کرده و گرمای محلی را بیشتر کرده است. خشک شدن منابع آبی مثل رودخانهها و سفرههای زیرزمینی نیز تعادل دمایی را بههم زده و باعث افزایش گرما شده است.
از طرفی، کاهش بارندگی و افزایش تبخیر بهدلیل گرمای زیاد، رطوبت خاک را کم کرده و زمین را داغتر کرده است. همه این عوامل در کنار هم باعث شدهاند ایران بیشتر از میانگین جهانی گرم شود و با بحرانهای جدیتری روبهرو باشد.
آیا بارور کردن ابرها قابل اجرا است؟
گاهی هم صحبت از بارور کردن ابرها بهعنوان راهحل مطرح میشود. این روش در ایران انجام شده و از نظر علمی ممکن است، اما محدودیتهای زیادی دارد. فقط در مناطقی که ابرهای مناسب وجود دارد قابل اجراست، هزینهاش بالاست و نتیجهاش همیشه قابل پیشبینی نیست. همچنین نمیتواند جایگزین مدیریت اصولی منابع آب شود.
اما مشکل فقط در کشاورزی یا بارندگی نیست. سالهاست که در ایران تصمیمهای اشتباهی درباره آب گرفته شده. مثلاً برای حمام کردن، از آب تصفیهشدهای استفاده میکنیم که با هزینه و انرژی زیاد آماده شده، در حالیکه میتوانست برای آشامیدن یا درمان استفاده شود.
یا صنایع پرمصرف مثل فولاد و پتروشیمی در مناطقی ساخته شدهاند که منابع آبی محدودی دارند. این صنایع آب زیادی مصرف میکنند و فشار زیادی به منابع طبیعی وارد میکنند.
از طرف دیگر، سدسازی بیرویه هم یکی از دلایل بحران است. ساخت سدهای بزرگ بدون توجه به شرایط طبیعی باعث شده مسیر رودخانهها تغییر کند، تالابها خشک شوند و منابع آبی از حالت طبیعی خارج شوند. این سدها نهتنها مشکل کمآبی را حل نکردهاند، بلکه در بسیاری موارد خودشان به بخشی از بحران تبدیل شدهاند.
در نهایت، بحران آب در ایران فقط بهخاطر خشکی هوا نیست. مصرف بیرویه، تصمیمهای اشتباه، صنایع پرآب در مناطق کمآب، استفاده نادرست از آب تصفیهشده و سدسازیهای غیرکارشناسی و نابودی منابع طبیعی، همه دستبهدست هم دادهاند تا این بحران شکل بگیرد.
نکته قابل توجه اینجاست که، تا زمانی که این روند ادامه داشته باشد دارد، هیچ راهحل فنی یا طبیعی نمیتواند جلوی بحران آب در ایران را بگیرد. این وضعیت تنها مربوط به اقلیم ایران نیست بلکه شاید نتیجه بیتوجهی و اولویتهای اشتباه است.
پایان پیام