دهتل دروازه ای به ژرفای تاریخ انسان در جنوب ایران
به گزارش گلونی، بررسی محوطه پارینهسنگی دهتل در شهرستان بستک استان هرمزگان، نهتنها گامی مهم در شناخت استقرارهای انسانی در جنوب ایران است، بلکه دریچهای تازه به مطالعات دوران پارینهسنگی در غرب آسیا میگشاید. این پروژه به سرپرستی سپهر زارعی و با مجوز پژوهشگاه میراثفرهنگی و گردشگری، در همکاری با ادارهکل میراثفرهنگی استان هرمزگان، در دو مرحله از مرداد تا آبانماه ۱۴۰۴ انجام شد.
چشمانداز جغرافیایی و باستانشناختی
محوطه دهتل با وسعتی نزدیک به ۴۰۰ هکتار، در منطقه گوده و در فاصلهای حدود ۸۰ کیلومتر از پسکرانههای شمالی خلیج فارس واقع شده است. این گستره بر مخروطافکنههای بزرگ کوه پرلاور با عرضی بیش از چهار کیلومتر قرار دارد؛ موقعیتی که از منظر زمینریختشناسی، شرایطی مطلوب برای استقرارهای انسانی در دورههای پلیستوسن فراهم کرده است.
وجود منابع آب فصلی، چشمهها، و وفور سنگخام مناسب ابزارسازی، از جمله عواملی هستند که این منطقه را به یکی از زیستگاههای بالقوه انسانهای اولیه تبدیل کردهاند. یافتههای این بررسی نشان میدهد که دهتل در دورههای پلیستوسن قدیم و میانی، یعنی بیش از ۲۰۰ هزار سال پیش، بهطور مکرر مورد استفاده انسانهای پارینهسنگی بوده است.
ابزارهای سنگی و صنعت آشولی
یکی از دستاوردهای مهم این پروژه، شناسایی مجموعهای از ابزارهای بزرگ سنگی شامل تبرهای دستی، شکافندهها و خراشندههای سنگین است که به صنعت آشولی تعلق دارند. این ابزارها نهتنها نشاندهنده مهارتهای فنی انسانهای پارینهسنگی در تولید ابزار هستند، بلکه از منظر تطبیقی، امکان مقایسه با دیگر محوطههای آشولی در غرب آسیا را فراهم میکنند.
روشهای نمونهبرداری نظاممند از جمله برداشت کامل یافتهها در مربعهای ۱۰×۱۰ متر، مستندسازی محدودههای در معرض توسعه روستا، و ثبت دقیق دادهها با روش فوتوگرامتری، نشان از رویکرد علمی و دقیق تیم پژوهشی دارد. همچنین بهرهگیری از سامانههای GIS و تصاویر سنجشازدور، امکان تحلیل فضایی دادهها را فراهم کرده است.
سنگنگارهها؛ پیوند هنر و حافظه تاریخی
دهتل تنها یک محوطه ابزارسازی نیست؛ بلکه گنجینهای از سنگنگارههای متنوع نیز هست. نقوش انسانی و حیوانی، اشکال انتزاعی و کتیبههایی به خط پهلوی و دورههای متأخرتر، بر سطح تختهسنگهای آهکی بزرگ و نیمهگرد حک شدهاند. این آثار هنری، پیوندی میان انسانهای اواخر پیشازتاریخ و دوران تاریخی با محیط طبیعیشان برقرار کردهاند و نشاندهنده تداوم حضور و بیان فرهنگی در این منطقهاند.
اهمیت منطقهای و چشمانداز آینده
دهتل را میتوان یکی از محوطههای کلیدی در مطالعات پارینهسنگی جنوب ایران دانست. موقعیت جغرافیایی، دسترسی به منابع طبیعی، و شواهد باستانشناختی متنوع، این منطقه را به بستری مناسب برای پژوهشهای تطبیقی و بینالمللی تبدیل کردهاند. نتایج نهایی این بررسی، پس از تکمیل مطالعات آزمایشگاهی و تحلیل تطبیقی با دیگر محوطههای پارینهسنگی غرب آسیا، منتشر خواهد شد.
سپهر زارعی، سرپرست پروژه، ابراز امیدواری کرده است که این یافتهها به تکمیل مستندات پرونده ثبتی محوطه دهتل و حفاظت از یکی از وسیعترین محوطههای آشولی پارینهسنگی و سنگنگارههای ایران منجر شود.
پایان پیام