عصر برنز میانه زمانی که فلات ایران با جهان باستان در ارتباط بود
به گزارش گلونی، حدود چهار هزار سال پیش، فلات ایران یکی از پرجنبوجوشترین مناطق جهان باستان بود. در دورهای که به آن «عصر برنز میانه» میگویند، شهرهایی مثل شهر سوخته، تپه حصار، تپه یحیی، شهداد و جیرفت، با هم شبکهای از ارتباط و دادوستد را شکل داده بودند. این شبکه، فلات ایران را به سرزمینهایی چون آسیای مرکزی، دریا عمان، ایلام و بینالنهرین وصل میکرد.
در این مسیر، کالاهایی ارزشمند مانند مس، سنگ لاجورد و سنگهای تزئینی جابهجا میشدند. برخی از این مواد اولیه از دل کوههای ایران و افغانستان استخراج میشدند و در کارگاههایی در شهرهایی مثل شهر سوخته و جیرفت به اشیای هنری و کاربردی تبدیل میشدند. این اشیا سپس به سرزمینهای غربی، بهویژه بینالنهرین، صادر میشدند؛ جایی که پادشاهان و کاهنان از آنها در معابد و کاخهایشان استفاده میکردند.
اما پیش از این دوران، دو شهر مهم دیگر یعنی ملیان و شوش نقش کلیدی در شکلگیری تمدن در این منطقه داشتند. ملیان در دورهای به نام «بانش» مرکز قدرت بود و بعدها در عصر برنز میانه گسترش یافت. شوش نیز در همین زمان به شهری با معماری و فرهنگ نزدیک به بینالنهرین تبدیل شد، اما همچنان استقلال خود را حفظ کرد.
در این میان، سلسلهای به نام «آوان» در منطقه زاگرس شکل گرفت که پادشاهان آن، از جمله پوزور-اینشوشینک، برای مدتی کوتاه بر بخشهایی از خوزستان، فارس و زاگرس حکومت کردند. او در شوش معابدی ساخت و آثار مکتوبی به زبان ایلامی و خط میخی از خود بهجا گذاشت.
با فروپاشی امپراتوری اکد، گروههایی مانند کوتها و لولوبیها در زاگرس قدرت گرفتند. نقشبرجستههایی که از آن زمان باقی ماندهاند، نشان میدهند که این جوامع با وجود استقلال فرهنگی، از برخی ویژگیهای تمدن بینالنهرینی نیز تأثیر پذیرفته بودند.
این روایتها، تنها بخشی از داستان پر فراز و نشیب فلات ایران در هزاران سال پیش است؛ سرزمینی که نهتنها محل زندگی مردمانی خلاق و پرتلاش بود، بلکه پلی میان شرق و غرب جهان باستان بهشمار میرفت.
منبع: مجموعه پژوهش آکسفورد، ویراستاری دکتر تورج دریایی
پایان پیام
ویراستار متن: زهره درگاهی