نقش زانو زدن فیلیپ عرب به نام والرین ، خطایی در بازنمایی شکوه شاپور
به گزارش گلونی، ساخت مجسمهای برای گرامیداشت پیروزی شکوهمند شاپور اول ساسانی بر امپراتوران روم، اقدامی ستودنی و مایه افتخار است. اما در این میان، یک نکته کلیدی و تاریخی نادیده گرفته شده: امپراتوری که در این مجسمه در برابر شاپور زانو زده، والرین نیست!
سند این ادعا کجاست؟ خودِ شاپور اول. در نقشبرجسته بینظیر نقش رستم، روایت سه پیروزی بزرگ او بر سه امپراتور روم با دقتی مثالزدنی به تصویر کشیده شده است:
۱. گردیانوس سوم (Gordian III): زیر سم اسب شاپور افتاده و جان باخته؛ نماد امپراتوری که در میدان جنگ کشته شد.
۲. فیلیپ عرب (Philip the Arab): در برابر شاپور زانو زده و طلب صلح و امان میکند؛ نماد امپراتوری که با پرداخت غرامتی سنگین و خفتبار، صلح را از شاهنشاه ایران خرید.
۳. والرین (Valerian): ایستاده و شاپور مچ دست او را در دست دارد؛ نماد امپراتوری که در نبرد اسیر شد و تا پایان عمر در اسارت ماند.
بنابراین، ژست زانو زدن بر اساس شواهد تصویری و تحلیل پژوهشگران متعلق به فیلیپ عرب است، نه والرین.
این تفاوت، صرفاً یک نکته جزئی تاریخی نیست؛ بلکه بازتاب سه نوع شکست متفاوت است که شاپور بر امپراتوری روم تحمیل کرد: مرگ در میدان، صلح با خفت، و اسارت ابدی. هر یک از این ژستها حامل معنایی عمیق در سطح سیاسی و نظامی است.
تاریخ ما شناسنامه ماست. در بازنمایی آن، بهویژه در پروژههای عمومی و پرهزینه، دقت و وفاداری به اسناد تاریخی اصلی خدشهناپذیر است. شکوه شاپور بزرگ نیازی به تحریف ندارد؛ روایت دقیق پیروزیهایش بهتنهایی کوبنده و کافی است.
امید است این خطا اصلاح شود یا دستکم در معرفی اثر، نام صحیح امپراتور زانوزده یعنی «فیلیپ عرب» ذکر گردد تا تاریخ پرافتخارمان بهدرستی به نسلهای آینده منتقل شود.
نسخه اولیه این نوشته در کانال تلگرامی مؤسسه نیمروز منتشر شده است.
پایان پیام