کوروش و کرزوس ، نبردی که تاریخ را تغیر داد
به گزارش گلونی، کوروش بی‌تردید نقطه عطفی در تاریخ سیاسی و نظامی ایران و همسایگانش بود. برای فهم اقدامات او کافی‌ست نگاهی به نقشه غرب آسیا بیندازیم. ایران از شرق تا آسیای مرکزی و دره سند و از غرب تا قفقاز، آناتولی و بین‌النهرین گسترده بود. هر جنبش قومی یا فرهنگی در این مناطق، زندگی مردم فلات ایران را تحت‌تأثیر قرار می‌داد.
در مناطقی مثل بین‌النهرین، مصر و بخش‌هایی از آناتولی، وجود رودخانه‌های بزرگ و جمعیت زیاد باعث شکل‌گیری تمدن‌های کهن و دولت‌های متمرکز شده بود. اما در ایران، به‌دلیل نبود رودخانه‌های بزرگ و وجود کوهستان‌های فراوان، ساختار سیاسی منطقه‌ای شکل گرفت و قبایل نقش پررنگ‌تری نسبت به شهرها داشتند. تنها ایلامیان بودند که در جنوب‌غرب ایران از ابتدا دولتی متمرکز داشتند و نفوذ فرهنگی‌شان را در سراسر فلات گسترش دادند. آن‌ها با بابلی‌ها و آشوری‌ها بر سر قدرت در منطقه زاگرس رقابت داشتند تا اینکه در سال 640 پیش از میلاد، دولت‌شان تحت‌الشعاع قدرت‌های بزرگ‌تر قرار گرفت.
کوروش نه زمان کافی داشت و نه جمعیت ایران آن‌قدر زیاد بود که بتواند از صفر یک امپراتوری جهانی بسازد. برای تحقق چنین هدفی، باید همسایگان غربی شهرنشین و قبایل شرقی و شمالی را در یک مجموعه واحد گرد می‌آورد. او برای تثبیت قدرت خود به‌عنوان فرمانروای مادها، نقشه‌ای دقیق طراحی کرد تا مناطق تهدیدکننده را تحت سلطه درآورد. پس از سقوط بخت‌النصر، کوروش نقش مهمی در منطقه ایفا کرد.
در این زمان، کرزوس شاه لیدیه که با ایشتوویگو نسبت خانوادگی داشت، در برابر کوروش ایستاد. یهودیان تبعیدشده در بابل و بسیاری از بابلی‌ها که از سیاست‌های دینی نبونید ناراضی بودند، مشتاقانه منتظر حمله کوروش بودند و از او حمایت می‌کردند. کرزوس با یونانیان شرقی، مصریان و بابلی‌ها متحد شد، اما پیش از رسیدن آن‌ها، خودش به شرق حرکت کرد و در نزدیکی دیرتره (نزدیک بغازکوی امروزی) اردو زد، به امید اینکه زمستان مانع حمله کوروش شود.
اما کوروش از ارتفاعات گذشت و شمال بین‌النهرین را به قلمرو خود افزود. کیلیکیه، ارمنستان و کاپادوکیه بدون جنگ تسلیم شدند. کوروش کرزوس را درگیر جنگی بی‌نتیجه کرد و او به پایتختش، سارد، گریخت. کوروش با وجود سرمای زمستان، او را تعقیب کرد و پس از چهارده روز محاصره، در سال 547 پیش از میلاد سارد را فتح کرد. کرزوس اسیر شد، اما با احترام با او رفتار شد و تا پایان عمر کوروش و سپس در دوران کمبوجیه دوم، مهمان دربار باقی ماند. سارد به پایتخت غربی شاهنشاهی هخامنشی تبدیل شد و کوروش صنعتگران لیدیایی و ایونیایی را برای ساخت بناهای پاسارگاد، پایتخت جدیدش در قلب پارس، به کار گرفت.
پس از آن، کوروش به ایران بازگشت و برای عملیات در شرق آماده شد. این عملیات به الحاق مناطقی چون هیرکانیا، پارت، کارمانیا، سیستان، هرات، قندهار، باختر، خوارزم و سغد انجامید. برخی قبایل سکایی نیز تحت فرمان او درآمدند. سرداران مادی‌اش، مازارس و هارپاگ، با زور یا دیپلماسی، سراسر آسیای غربی را مطیع کردند. در نهایت، کوروش در سال 540 پیش از میلاد راهی بابل شد.
منبع: مجموعه پژوهش آکسفورد، ویراستاری دکتر تورج دریایی
پایان پیام
ویراستار متن: زهره درگاهی