طاهر سعدیزاده؛ صدای بومی پارک ملی گلستان در حفاظت و اکوتوریسم
به گزارش گلونی، طاهر سعدیزاده، فرزند یکی از محیطبانان باسابقه پارک ملی گلستان، از جمله نیروهای بومی و تحصیلکردهای است که توانسته میان دانش دانشگاهی و شناخت عمیق از زیستگاه پیوندی واقعی برقرار کند. او از دوران کودکی تا امروز در کنار پارک رشد کرده و اکنون یکی از چهرههای فعال در حوزه حفاظت مشارکتی، اکوتوریسم و مدیریت پروژههای مردمی همچون گاوبانگی است؛ پروژهای که حضور جامعه محلی در آن بیش از همیشه پررنگ شد.
از کودکی در دل پارک تا ورود به دانشگاه تهران
طاهر سعدیزاده در خانوادهای محیطبان بزرگ شد. پدرش، قاسم سعدیزاده، از محیطبانان باتجربه پارک است که از سال ۱۳۷۴ در این منطقه خدمت کرده و دورههای رنجر و تکاوری را نزد اساتید ارتش گذرانده است. همین همراهی با پدر باعث شد طاهر از کودکی تابستانها را در پاسگاههای مختلف پارک بگذراند و دنیای حیاتوحش برایش به یک علاقه جدی تبدیل شود.
او برخلاف تمایل پدر به رشتههای پیراپزشکی، محیط زیست دانشگاه تهران را انتخاب کرد و از سال ۱۳۸۸ مسیر دانشگاهی خود را آغاز کرد: «از همان ابتدا میدانستم که باید در حوزه حفاظت کار کنم و تمام تجربههایی که از پارک گرفته بودم را در مسیر حرفهایام خرج کنم.»
تحصیل در مقطع ارشد و ورود رسمی به پارک ملی گلستان
طاهر در سال ۱۳۹۲ وارد دانشگاه گرگان شد و در گرایش تنوع زیستی و زیستگاه تحصیل کرد. پایاننامه فوقلیسانس او درباره مدل اشغال مرال در زیستگاههای پارک ملی گلستان انجام شد؛ موضوعی کاملاً مرتبط با نیازهای منطقه.
پس از فارغالتحصیلی، امریه سربازی را در اداره محیطزیست پارک ملی گلستان گذراند؛ سه ماه بهعنوان کارشناس و ۱۹ ماه بهعنوان محیطبان در سرمحیطبانی تنگراه.
نقش دائمی جامعه محلی در حفاظت؛ از گاوبانگی تا مهار آتشسوزی
یکی از نکاتی که طاهر بر آن تأکید دارد، حضور همیشگی جامعه محلی در رویدادهایی مانند گاوبانگی، پایشها و حتی مهار آتشسوزیهاست. او میگوید: «از همان دوران دانشجویی، هر زمان آتشسوزی رخ میداد یا پروژهای مثل گاوبانگی اجرا میشد، همراه پدر و سایر محیطبانان حضور داشتم. جامعه محلی همیشه پای کار بوده و هست.»
او خود را «یار دوازدهم پارک» مینامد؛ کسی که ترکیبی از شناخت بومی، تجربه میدانی و تحصیلات دانشگاهی را با هم دارد. همین ترکیب باعث میشود پیشنهادات و تحلیلهایش برای مدیران و کارشناسان «جامع، کاربردی و واقعی» باشد.
از آگاهیرسانی مردمی تا ورود به اکوتوریسم
نخستین تجربه همکاری طاهر با سمنها از سال ۱۳۸۹ و به واسطه طاهر قدیریان و گروه طرح سرزمین با همراهی امیرحسین خالقی، حامد مشیری و یاسمن طالبی شکل گرفت؛ زمانی که در ایام نوروز به مردم درباره ارزشهای پارک ملی گلستان آگاهیرسانی میکرد.
در ادامه با گذراندن دورههای اکوتوریسم، بهعنوان راهنمای طبیعتگردی وارد عرصه گردشگری طبیعت شد؛ حوزهای که همیشه آرزو داشت: «دوست داشتم مردم را به پارک ببرم، طبیعت را تفسیر کنم و از این راه هم آگاهی محیطزیستی بدهم و هم کسب درآمد کنم.»
ساخت اقامتگاه و رونق اکوتوریسم بومی
از سال ۱۳۹۸ که گردشگران خارجی برای بازدید از پارک میآمدند، کمبود اقامتگاه مناسب برای طبیعتگردی، او را به فکر ساخت یک اقامتگاه انداخت. این اقامتگاه پس از دو سال تلاش، در فروردین ۱۴۰۴ افتتاح شد و موجب رونق بیشتر کار او در حوزه اکوتوریسم شد.
او تأکید میکند که بخش مهمی از سود فعالیتهایش را به حفاظت اختصاص میدهد؛ موضوعی که ریشه در دغدغههای بومی و خانوادگی او دارد.
بومیاران تنگراه؛ نخستین مؤسسه بومی مجری پروژه گاوبانگی
شکلگیری مؤسسه «بومیاران تنگراه» یکی از نقاط عطف حضور جامعه محلی در پروژههای حفاظت مشارکتی است. این ایده از سوی کیوان اطمینان، خیر و عکاس حیاتوحش، مطرح شد. او به طاهر و دوستانش گفت:«شما بومی اینجا هستید، همیشه در منطقهاید و میتوانید بیشترین اثر را داشته باشید. چرا پروژهها را خودتان اجرا نمیکنید؟»
با این انگیزه، طاهر سعدیزاده و الهام خردمند همراه با جمعی از نیروهای بومی و متخصص، مراحل ثبت مؤسسه را طی کردند. رئیس پارک، مهندس رادمان، نیز بهعنوان مدیری معتقد به حفاظت مشارکتی، از این ایده حمایت کرد.
گاوبانگی ۱۴۰۴؛ حضور بیسابقه داوطلبان و کاهش چشمگیر تخلف
در گاوبانگی امسال، مؤسسه بومیاران برای نخستینبار مجری رسمی پروژه بود. تمام فرآیند از ثبتنام تا برنامهریزی از طریق سایت مؤسسه انجام شد.
دستاوردهای مهم گاوبانگی ۱۴۰۴
_نزدیک ۶۰۰ داوطلب ثبتنام کردند؛ بیش از ۵۰۰ نفر در میدان فعال بودند.
_هیچ تخلف رسمی شکار مرال ثبت نشد.
_۱۲ نقطه از پارک در مدت ۴۲ روز پایش شد.
دو همیار بومی از روستای لهندور مسئول گشتهای ارتفاعات پارک در منطقه سلطانحبی بودند؛ حضور این همیاران آمار تخلف را بهشدت کاهش داد.
برگزاری بازارچه محلی و فروش محصولات طبیعی و صنایعدستی منجر شد به:
_منتفع شدن ۷ همیار بومی با مجموع ۱۶۹ میلیون تومان
_حمایت مستقیم از ۱۵ نفر از جامعه محلی
این نتایج نشان میدهد زمانی که جامعه محلی در مرکز پروژه قرار میگیرد، حفاظت واقعی اتفاق میافتد.
طاهر سعدیزاده، نمونهای از پیوند موفق دانش و بوم
مسیر طاهر سعدیزاده نشان میدهد تداوم حضور بومیها و اعتماد به ظرفیت جامعه محلی چگونه میتواند پروژههای حفاظتی را از یک فعالیت دولتی به یک حرکت مردمی و پایدار تبدیل کند.
او امروز همزمان: کارشناس و فعال حوزه حفاظت، راهنمای طبیعتگردی، اقامتگاهدار و یکی از بنیانگذاران مؤسسه بومی بومیاران تنگراه است.
پایان پیام
نویسنده: مژگان رضاقلی