یک شب آتش در نیستانی فتاد

ساقه برنج، نی، ساقه گندم و انواع الیاف گیاهی مواد اولیه حصیربافی است. اگر در جاده‌های منتهی به خطه شمال کشور رفته باشید، انواع محصولات حصیری را در مغازه‌های بین‌راهی دیدید. همان سوغاتی‌فروشی‌هایی که پر شدند از لواشک‌ها و مرباهای محلی و گاهی با امکان تست کردن انواع طعم‌های زیتون یا ترشی‌جات مختلف مهمان‌تان می‌کنند.

به گزارش گلونی صنایع دستی عمدتاً بنا به اقتضای طبیعت و برای امرار معاش مردم شهرها و روستاهای مختلف شکل گرفته‌اند. برخی از این صنایع بعد از انقلاب صنعتی به سرعت به سمت مکانیزه شدن طی طریق کردند و به اصطلاح کارخانه‌ای شدند. اما بعضی از آنها با همان حالت سنتی باقی ماندند. علت آن بماند برای نوشتاری دیگر. اما در این متن سعی داریم رابطۀ بین محیط زیست یک اقلیم را با ماندگاری صنایع دستی آن منطقه بررسی کنیم.

شاید مهم‌ترین نکته دراین موضوع توجه به چرخه بهره‌برداری از محیط زیست و ساخت صنایع دستی باشد. تصور کنید کارگاه کوچکی دارید که با بامبو انواع و اقسام صنایع دستی را می‌سازید؛ از گلدان گرفته تا سبد و صندلی. بامبوها یا نی‌ها را جمع می‌کنید، آماده‌سازی می‌کنید و محصولات ساخته شده را می‌فروشید. اگر کارتان بگیرد و فروش خوبی داشته باشید، احتمال آنکه همسایگان شما نیز به این کسب و کار بپیوندند بالا خواهد رفت.

این روند را چندین برابر کنید. تا جایی که سرعت برداشت بامبو و نی بیشتر از رویش آنها باشد. اگر اهالی منطقه هوشیار و با درایت باشند قبل از آنکه تمام منابع را مصرف کرده و به مرحله غیرقابل‌بازگشت در تخریب محیط‌ زیست برسند، مصرف را کنترل کرده و یا راه خلاقانه‌ای برای ایجاد تعادل بین کار و طبیعت پیدا کنند، به توسعه‌ای پایدار می‌رسند.

اما وای به روزی که به هر دلیل برداشت از رویش بیشتر شود. پیش‌بینی این وضعیت سخت نخواهد بود. به زودی منابع طبیعی از دست می‌روند، مواد اولیه صنایع دستی نابود شده و ساکنین منطقه نه‌تنها با مشکلات ناشی از به هم خوردن اکوسیستم روبرو خواهند شد، بلکه منبع درآمدی خود را هم از دست خواهند داد.

درست در همین مرحله است که راه‌های تهاجمی‌تر به فکر آدمیزاد می‌رسد. دست بردن به منابع طبیعی منطقه‌ای دیگر و آغاز درگیری‌های بین‌منطقه‌ای، مهاجرت دائم و خالی کردن منطقه و در پی آن فشار جمعیتی مضاعف بر منطقه مهاجرپذیر از جمله مشکلاتی هستند که پیش‌بینی آنها اصلاً سخت نیست.

تحقیقات نشان داده که صنایع دستی در بسیاری از نقاط جهان در عین حال که می‌تواند از فقر اهالی یک منطقه جلوگیری کند، در عین حال به دلیل مصرف بالای منابع طبیعی همان منطقه به منظور ساخت صنایع دستی، این چرخه می‌تواند منجر به نابودی صنایع دستی و منابع طبیعی به طور همزمان باشد. به نظر می‌رسد در بسیاری از موارد می‌توان با آموزش درست و خردمندانه به صنعتگران مشغول در صنایع دستی جلوی این تخریب را گرفت. به طور قطع راه‌حل‌های نوآورانه برای ایجاد تعادل پایدار در این شرایط بسیار مؤثر خواهد بود.

اما موضوع مهم‌تر از امکان نابودی صنایع دستی یک منطقه به دست خود آن صنعت، نابودی آن به دلایل دیگر است. آتش‌سوزی در یک جنگل، مرتع یا نیزار، از بین بردن منابع طبیعی به دلیل ساخت و ساز ساختمان‌ها یا جاده‌ها، آلودگی‌های آب و خاک و بسیاری تهدیدهای دیگر هم می‌تواند صنایع دستی یک منطقه را از بین ببرد و در پی آن گسترش فقر در آن منطقه و افزایش نرخ جرائم، مهاجرت و سایر مسائل اجتماعی و اقتصادی را خواهیم داشت.

پایان پیام

نویسنده: یاسمن سعادت