الی کوهن؛ مردی که به قلب حکومت سوریه نفوذ کرد
به گزارش گلونی، در اوایل دهه ۱۹۶۰، دمشق شهری با درگیر بیثباتی سیاسی، کودتاهای پیاپی و رقابتهای شدید منطقهای بود. در همین فضای پرتنش، مردی با نامی آرام و بیخطر وارد صحنه شد، «کامل امین ثابت»، تاجری سوریتبار که از آرژانتین بازگشته بود تا در وطن اجدادی خود سرمایهگذاری کند. اما این هویت، واقعی نبود. پشت این نقاب، الی کوهن قرار داشت؛ مأمور سازمان اطلاعات اسرائیل (موساد) که مأموریتش نفوذ به بالاترین سطوح قدرت در سوریه بود.
ساختن یک زندگی کاملاً جعلی
کوهن پیش از ورود به دمشق، در بوئنوسآیرس شبکهای از روابط اجتماعی میان مهاجران عرب ساخت؛ جایی که توانست اعتماد افرادی را جلب کند که بعدها او را به حلقههای سیاسی و نظامی سوریه معرفی کردند. در دمشق، او سبک زندگی یک تاجر ثروتمند را بهطور کامل بازسازی کرد؛ مهمانیهای پرزرقوبرق، روابط گسترده با افسران ارتش و نزدیکی به حلقههای تصمیمگیری تنها بخش کوچکی از فعالیتهای او بود.
این شبکه ارتباطی به او دسترسیای داد که برای یک خارجی تقریباً غیرممکن بود. در مدت کوتاهی، کوهن به چهرهای آشنا در محافل سیاسی دمشق تبدیل شد؛ چهرهای که کمتر کسی به او مشکوک میشد.مهمترین بخش مأموریت او، جمعآوری اطلاعات نظامی از مناطق مرزی، بهویژه ارتفاعات جولان بود. او در بازدیدهای رسمی و غیررسمی از مواضع نظامی سوریه، جزئیاتی از استحکامات، آرایش نیروها و زیرساختهای دفاعی را ثبت و به تلآویو ارسال میکرد. بر اساس گزارشهای منتشرشده، این اطلاعات بعدها در جریان جنگ شش روزه برای ارتش اسرائیل اهمیت عملیاتی پیدا کرد و در تحلیلهای نظامی مورد استفاده قرار گرفت.
لحظهای که همه چیز فرو ریخت
با گذشت زمان، دستگاه امنیتی سوریه نسبت به وجود یک نفوذی در ساختار حکومت حساس شد. افزایش فعالیتهای اطلاعاتی، بررسی سیگنالهای رادیویی و ردگیری ارتباطات مخفی، حلقه را تنگتر کرد. در ژانویه ۱۹۶۵، مأموران امنیتی محل ارسال پیامهای رادیویی را شناسایی کردند و الی کوهن بازداشت شد.
دادگاه نظامی دمشق، کوهن را به اتهام جاسوسی محاکمه کرد. روند دادرسی کوتاه بود و نتیجه از پیش روشن به نظر میرسید. در سال ۱۹۶۵، حکم اعدام او در ملأعام، در یکی از میدانهای اصلی دمشق اجرا شد. با مرگ او، یکی از پیچیدهترین عملیاتهای نفوذ اطلاعاتی قرن بیستم به پایان رسید.
الی کوهن میراثدار یک پرونده نفوذی
الی کوهن امروز در ادبیات اطلاعاتی بهعنوان نمونهای کلاسیک از «نفوذ عمیق انسانی» شناخته میشود؛ جایی که یک فرد میتواند برای سالها در قلب ساختار قدرت دشمن زندگی کند، روابط بسازد و اطلاعات راهبردی منتقل کند. با این حال، همچنان بحثهایی درباره میزان دقیق تأثیر اطلاعات او بر تصمیمات نظامی اسرائیل وجود دارد. برخی تحلیلگران آن را حیاتی میدانند و برخی دیگر آن را یکی از چندین عامل مؤثر در تحولات جنگ ۱۹۶۷ میخوانند. اما در یک نکته تردیدی نیست؛ الی کوهن توانست به جایی نفوذ کند که برای بسیاری غیرقابل تصور بود، او به قلب قدرت سیاسی دمشق وارد شده بود.
پایان پیام
ویراستاری متن: زهره درگاهی