هوش مصنوعی در گردشگری؛ از مدیریت مقصد تا حفاظت از میراث فرهنگی
به گزارش گلونی، اسدالله حقانی، فعال رسانه، در یادداشتی نوشت: موفقیت گردشگری به ایجاد تعادل میان جذب گردشگر و ظرفیت واقعی مقصد بستگی دارد. در این میان، هوش مصنوعی در گردشگری میتواند فراتر از یک ابزار برای پاسخگویی به گردشگران عمل کند و به بخشی از فرایند مدیریت مقصد تبدیل شود.
این فناوری میتواند به مدیران مقصد کمک کند تا بدانند گردشگران در چه مکانهایی حضور دارند، چه زمانی یک جاذبه با افزایش ناگهانی بازدیدکننده مواجه میشود و چگونه میتوان جریان گردشگران را بهتر مدیریت کرد.
با این حال، تحول دیجیتال در گردشگری تنها به مدیریت سفر و جابهجایی گردشگران محدود نمیشود. میراث فرهنگی نیز یکی از حوزههای مهم این تحول است. اگر هوش مصنوعی قرار است تجربه گردشگران را تغییر دهد، موزهها، محوطههای تاریخی و روایتهای فرهنگی نیز نمیتوانند از این تغییر دور بمانند.
از گردشگری هوشمند تا مقصد هوشمند
تا چند سال پیش، وقتی از «گردشگری هوشمند» صحبت میکردیم، تمرکز بیشتر بر تجربه گردشگر بود؛ رزرو آنلاین، نقشههای دیجیتال، پیشنهادهای شخصیسازیشده و دسترسی سریعتر به اطلاعات.
امروز اما مفهوم هوشمندی یک گام فراتر رفته و خود مقصد گردشگری را هدف قرار داده است.
یکی از کاربردهای مهم هوش مصنوعی در این حوزه، تحلیل و پیشبینی جریان گردشگران است. اگر یک مقصد بتواند دادههای مربوط به ورود و خروج، رزروها، میزان تردد، ظرفیت جاذبهها، زمانهای اوج بازدید و الگوهای رفتاری گردشگران را تحلیل کند، هوش مصنوعی میتواند الگوهایی را شناسایی کند که بهسادگی برای انسان قابل مشاهده نیستند.
این دادهها به مدیران مقصد امکان میدهد پیش از آنکه یک جاذبه از ظرفیت خود عبور کند، برای مدیریت آن برنامهریزی کنند یا گردشگران را به سمت مکانها و زمانهای کمتراکمتر هدایت کنند.
هوش مصنوعی و مدیریت گردشگری بیشازحد
سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) نیز مدیریت جریان بازدیدکنندگان، بهینهسازی منابع و پشتیبانی از تصمیمگیری مبتنی بر داده را از ظرفیتهای مهم هوش مصنوعی در گردشگری میداند.
اهمیت این موضوع در مواجهه با پدیده «گردشگری بیشازحد» (Overtourism) بیشتر نمایان میشود. برای مثال، اگر یک محوطه تاریخی در ساعات مشخصی با تراکم بالای بازدیدکنندگان مواجه باشد، راهحل فقط افزایش تعداد بلیت یا نیروی خدماتی نیست.
میتوان با استفاده از دادهها و مدلهای پیشبینی، زمان و مکان بازدیدها را بهتر توزیع کرد. با این حال، در اینجا یک تناقض مهم وجود دارد: همان الگوریتمی که میتواند گردشگران را از یک نقطه شلوغ دور کند، اگر بهدرستی طراحی نشود، ممکن است دوباره همه آنها را به همان مقاصد مشهور هدایت کند.
به همین دلیل، استفاده از سیستمهای توصیهگر هوش مصنوعی نیز به مدیریت دقیق نیاز دارد؛ زیرا طراحی نادرست این سیستمها میتواند تمرکز گردشگران در مقاصد محبوب را افزایش دهد.
مقصد هوشمند فقط مقصدی با فناوری بیشتر نیست
«مقصد هوشمند» صرفاً به معنای مقصدی نیست که فناوری بیشتری در اختیار دارد. مقصد هوشمند، مقصدی است که بتواند از دادهها برای اتخاذ تصمیمهای دقیقتر و پایدارتر استفاده کند.
در چنین رویکردی، هدف فقط افزایش تعداد گردشگران نیست. ظرفیت محیط زیست، زیرساختها، میراث فرهنگی و جامعه محلی نیز باید در تصمیمگیریها مورد توجه قرار گیرد.
بنابراین، هوش مصنوعی در گردشگری میتواند به جای آنکه صرفاً ابزاری برای جذب گردشگر بیشتر باشد، به ابزاری برای مدیریت بهتر و پایدارتر گردشگری تبدیل شود.
هوش مصنوعی در موزهها و میراث فرهنگی
اگر مدیریت جریان گردشگران یکی از کاربردهای مهم هوش مصنوعی در مقصد باشد، میراث فرهنگی یکی از حساسترین حوزههای استفاده از این فناوری است.
موزهها و محوطههای تاریخی سالهاست از فناوریهای دیجیتال برای معرفی مجموعهها و بهبود تجربه بازدیدکنندگان استفاده میکنند. هوش مصنوعی میتواند این روند را یک مرحله جلوتر ببرد؛ از ارائه اطلاعات متناسب با علایق هر بازدیدکننده گرفته تا ترجمه و دسترسی چندزبانه، جستوجوی هوشمند در مجموعههای موزهای و ایجاد روشهای تازه برای تعامل با آثار و روایتهای تاریخی.
یونسکو نیز در سالهای اخیر نقش هوش مصنوعی در موزهها را بهعنوان یکی از موضوعات مهم آینده این نهادها بررسی کرده است؛ از افزایش دسترسی و بهبود تجربه بازدیدکنندگان گرفته تا مدیریت مجموعهها و استفاده از فناوری برای حفاظت و تفسیر میراث.
تصور کنید بازدیدکنندهای وارد یک موزه میشود و به جای مشاهده یک فهرست ثابت از آثار، بتواند بر اساس علایق خود مسیر متفاوتی را در مجموعه انتخاب کند. یک بازدیدکننده ممکن است به معماری علاقه داشته باشد، دیگری به تاریخ اجتماعی و فردی دیگر به فناوریهای باستانی. هوش مصنوعی میتواند اطلاعات گسترده موزه را بر اساس این علایق سازماندهی و ارائه کند.
هوش مصنوعی؛ فرصت یا تهدید برای اصالت میراث؟
کاربرد هوش مصنوعی در حوزه میراث فرهنگی میتواند فراتر از تجربه بازدید باشد. تحلیل تصاویر و دادههای تاریخی، مستندسازی دیجیتال، پایش وضعیت برخی آثار و بناها و کمک به شناسایی تغییرات، از جمله زمینههایی هستند که میتوانند در آینده نقش پررنگتری پیدا کنند.
با این حال، یک مرز مهم باید حفظ شود: هوش مصنوعی نباید جای متولیان میراث فرهنگی را در روایت تاریخ بگیرد.
میراث فرهنگی با یک محصول تجاری معمولی تفاوت دارد. وقتی یک سامانه هوش مصنوعی درباره یک بنای تاریخی، شیء موزهای یا روایت فرهنگی توضیح میدهد، مسئله فقط جذاب بودن پاسخ نیست؛ صحت اطلاعات، منبع، زمینه تاریخی و اصالت روایت نیز اهمیت دارد.
یونسکو نیز در بحث هوش مصنوعی و فرهنگ بر همین پیچیدگی تأکید کرده است. هوش مصنوعی میتواند دسترسی و حفاظت از محتوای فرهنگی را تقویت کند، اما همزمان پرسشهایی درباره اصالت، سوگیری الگوریتمی، نحوه استفاده از محتوای فرهنگی و میزان اعتماد به روایتهای تولیدشده با هوش مصنوعی ایجاد میکند.
گردشگری آینده همچنان به انسان نیاز دارد
آینده موزهها و محوطههای تاریخی لزوماً به معنای سپردن همه امور به ماشین نیست. شاید هوشمندترین مدل، مدلی باشد که در آن هوش مصنوعی کارهای محاسباتی را انجام دهد، الگوها را پیشبینی کند، پیشنهاد بدهد و بخشی از امور روزمره را مدیریت کند؛ اما گردشگری همچنان صنعتی انسانی باقی بماند.
راهنمای گردشگری، مدیر مقصد، کارمند موزه، فعال محلی و بسیاری از مشاغل این حوزه احتمالاً با ورود هوش مصنوعی حذف نمیشوند، بلکه وظایف و مهارتهای آنها تغییر خواهد کرد.
در گردشگری مجهز به هوش مصنوعی، مسئله اصلی شاید دیگر این نباشد که «ماشین چه کاری میتواند انجام دهد»، بلکه این باشد که کدام بخش از کار را باید به ماشین سپرد و کدام بخش همچنان به انسان نیاز دارد؟
پایان پیام
بیشتر بخوانید: سفر کارت؛ دقیقا برای کدام گردشگر؟