اکوساید؛ از همایش بین‌المللی تا تهیه ۱۳۰ گزارش خسارت جنگ
به گزارش گلونی، خسارت‌های جنگ فقط به تلفات انسانی و ویرانی ساختمان‌ها و زیرساخت‌ها ختم نمی‌شود. آلودگی ناشی از حمله به تأسیسات انرژی، آسیب به منابع آب و خاک و تخریب زیستگاه‌ها می‌تواند مدت‌ها پس از پایان درگیری‌ها هم ادامه پیدا کند. این پیامدها و راه‌های پیگیری خسارت‌های واردشده به محیط زیست، محور همایش بین‌المللی «اکوساید؛ جنایت جنگی خاموش» بود که یکشنبه ۱۹ مهر ۱۴۰۵ در سازمان حفاظت محیط زیست برگزار شد.
در این همایش، سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه، شینا انصاری، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست و کریستین وی‌گاند، هماهنگ‌کننده مقیم سازمان ملل متحد در ایران، درباره ابعاد زیست‌محیطی جنگ و ضرورت مستندسازی خسارت‌ها و پیگیری بین‌المللی آن‌ها سخن گفتند.
عراقچی بر پاسخگویی در برابر تخریب محیط زیست تأکید کرد
سیدعباس عراقچی در این همایش بر پیوند میان صلح، امنیت، سلامت، محیط زیست و تغییرات اقلیمی تأکید کرد. از نگاه او، تخریب محیط زیست در جریان جنگ را نمی‌توان موضوعی فرعی یا جدا از سایر پیامدهای درگیری‌های نظامی دانست؛ زیرا آثار آن ممکن است از محدوده جغرافیایی جنگ فراتر برود و زندگی نسل‌های آینده را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
وزیر امور خارجه همچنین با اشاره به مفهوم «اکوساید»، پیشنهاد کرد معادل «طبیعت‌کشی» برای درک بهتر این واژه در زبان فارسی مورد توجه قرار گیرد. او خواستار تقویت همکاری‌های بین‌المللی و پاسخگو کردن عاملان تخریب محیط زیست شد و بر آمادگی ایران برای استفاده از ظرفیت‌های علمی، حقوقی و دیپلماتیک در این مسیر تأکید کرد.
او همچنین کنفرانس اقلیمی کاپ ۳۱ را فرصتی برای جلب توجه جهانی به پیامدهای زیست‌محیطی حملات نظامی دانست و بر گسترش همکاری‌های بین‌المللی برای حفاظت از طبیعت تأکید کرد.
در این رویکرد، مسئله فقط ثبت خسارت‌های واردشده به طبیعت نیست؛ بلکه جلوگیری از تکرار چنین تخریب‌هایی و ایجاد سازوکارهایی برای مسئولیت‌پذیری و جبران خسارت نیز اهمیت دارد.
حملات به تأسیسات انرژی؛ تهدیدی برای سلامت مردم و اقلیم
شینا انصاری، با تأکید بر پیامدهای بلندمدت جنگ برای طبیعت، اعلام کرد حملات به تأسیسات انرژی و صنعتی علاوه بر خسارت اقتصادی، سلامت مردم و اهداف اقلیمی را نیز تهدید می‌کند.
او با اشاره به برآورد خسارت‌های ناشی از حملات به مخازن سوخت و تأسیسات عسلویه گفت در مدت کوتاهی حدود ۹۰۴ تن ذرات معلق، ۴ هزار و ۷۰۰ تن ترکیبات آلاینده و بیش از ۱۳ هزار تن از اکسیدهای دیگر منتشر شده است. میزان انتشار معادل دی‌اکسید کربن نیز حدود یک‌ونیم میلیون تن برآورد شده؛ حجمی که به گفته او با جذب سالانه کربن توسط حدود ۶۶ میلیون درخت بالغ برابری می‌کند.
انصاری مستندسازی خسارت‌ها، پایش مستمر کیفیت آب، خاک و هوا، ارزیابی آثار بلندمدت و اطلاع‌رسانی شفاف را ضروری دانست. او همچنین بر مطالبه عدالت اقلیمی، جبران خسارت‌های جنگ و همکاری‌های بین‌المللی برای بازسازی زیست‌بوم‌های آسیب‌دیده تأکید کرد.
۱۳۰ گزارش برای مستندسازی خسارت‌های زیست‌محیطی جنگ
یکی از مهم‌ترین محورهای مرتبط با پیگیری خسارت‌ها، تهیه حدود ۱۳۰ گزارش مستند درباره پیامدهای زیست‌محیطی جنگ است.
آرمان خورسند، رئیس مرکز امور بین‌الملل و کنوانسیون‌های سازمان حفاظت محیط زیست، از آماده‌سازی این گزارش‌ها خبر داده و اعلام کرده است که هدف از تهیه آن‌ها، ثبت خسارت‌ها و فراهم کردن زمینه پیگیری در سازوکارهای بین‌المللی است.
به گفته خورسند، ظرفیت‌های مرتبط با شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد و کنوانسیون‌های بین‌المللی از جمله مسیرهایی هستند که برای پیگیری این مستندات مورد توجه قرار گرفته‌اند.
اهمیت این گزارش‌ها به محتوای مستند و قابلیت استفاده از آن‌ها در فرایندهای کارشناسی و حقوقی وابسته است. ثبت محل وقوع آسیب، نوع خسارت، گستره آلودگی و پیامدهای احتمالی آن بر سلامت انسان و محیط زیست می‌تواند به ارزیابی دقیق‌تر آثار جنگ کمک کند. البته جزئیات کامل این ۱۳۰ گزارش، روش ارزیابی خسارت‌ها و میزان نهایی آسیب‌های ثبت‌شده باید بر اساس اطلاعات رسمی و مستندات منتشرشده بررسی شود.
از مستندسازی تا پاسخگویی؛ پرسشی که همچنان باقی است
برگزاری همایش «اکوساید؛ جنایت جنگی خاموش» بار دیگر توجه‌ها را به یکی از پیامدهای کمتر دیده‌شده جنگ جلب کرد؛ پیامدی که ممکن است پس از پایان حملات نیز ادامه پیدا کند و هزینه‌های آن برای سلامت انسان، منابع طبیعی و نسل‌های آینده باقی بماند.
با این حال، تهیه گزارش و برگزاری نشست‌های تخصصی به‌تنهایی به معنای تحقق پاسخگویی حقوقی نیست. باید روشن شود مستندات تهیه‌شده چگونه ارزیابی و ارائه می‌شوند، کدام نهادها مسئول پیگیری آن‌ها هستند و چه سازوکاری برای مطالبه جبران خسارت یا جلوگیری از تکرار تخریب‌ها در نظر گرفته شده است.
برای محیط زیست، فاصله میان ثبت یک خسارت و جبران آن می‌تواند طولانی باشد؛ به‌ویژه زمانی که آثار آلودگی یا تخریب زیستگاه‌ها از مرزهای زمانی و مکانی جنگ عبور می‌کند. از همین رو، نتیجه عملی این تلاش‌ها را باید در کیفیت مستندات، پیگیری حقوقی و اقداماتی جست‌وجو کرد که بتوانند از طبیعت و جوامع آسیب‌دیده محافظت کنند.
پایان پیام
بیشتر بخوانید: اکوساید در جنگی ناجوانمردانه