چرا بهرام بیضایی شاهنامه را بزرگ‌ترین کتاب سیاسی ایران می‌دانست؟
«شاهنامه را بخوانید! برای اینکه به‌نظرم شاهنامه بزرگ‌ترین کتاب سیاسی است که در این مملکت نوشته شده است.»
به گزارش گلونی، این حرف‌های بهرام بیضایی است؛ کسی که شاهنامه را فقط به‌عنوان یک متن حماسی و ادبی نمی‌شناخت. او شاهنامه را خوانده بود و فهمیده بود که در دل این داستان‌های پهلوانی، چیزی فراتر از جنگ و قهرمان و پادشاه وجود دارد؛ روایتی از قدرت، انسان و سیاست.
شاهنامه را اگر فقط به‌عنوان یک اثر ادبی بخوانیم، بخش مهمی از آن را از دست داده‌ایم. شاهنامه کتابی است که می‌توان در آن تاریخ قدرت را خواند؛ اینکه قدرت چگونه به وجود می‌آید، چگونه تغییر شکل می‌دهد و چگونه از کالبدی به کالبد دیگر می‌رود. پادشاه عوض می‌شود، نام‌ها عوض می‌شوند، سلسله‌ها می‌آیند و می‌روند، اما مسئله قدرت همچنان باقی می‌ماند.
شاید یکی از مهم‌ترین دلایلی که امروز باید شاهنامه را دوباره خواند، همین باشد. نه فقط به این دلیل که شاهنامه کتاب مهمی است؛ بلکه به این دلیل که قرار نیست برای ما به یک کتاب مقدس و دست‌نخوردنی تبدیل شود. باید آن را بخوانیم، بفهمیم، درباره‌اش فکر کنیم و حتی از دل آن پرسش‌های تازه بیرون بکشیم.
شاهنامه به ما یادآوری می‌کند که قدرت همیشه با یک چهره ثابت وارد نمی‌شود. گاهی با وعده نظم می‌آید، گاهی با ادعای نجات، گاهی با ترس و گاهی با ستایش. شکلش عوض می‌شود، زبانش عوض می‌شود، اما میل به قدرت می‌تواند همان میل قدیمی باشد.
شاهنامه بزرگ‌ترین کتاب سیاسی ایران
بیضایی این را فهمیده بود که اگر قرار باشد چیزی بتواند انسان را نجات دهد، پیش از هر چیز آگاهی است؛ دانستن و فهمیدن. اینکه بدانیم چه بر ما گذشته، قدرت چگونه عمل کرده و انسان‌ها چگونه در برابر آن ایستاده‌اند یا تسلیم شده‌اند.
شاید مسئله ما این است که انسان‌های باهوشی شده‌ایم، اما همیشه نتوانسته‌ایم با سیاست درست برخورد کنیم. بیش از آنچه باید، تشنه قدرت بوده‌ایم و کمتر از آنچه باید، تشنه فهمیدن.
شاهنامه را اکنون باید خواند؛ نه برای اینکه فقط ایرانی است، نه برای اینکه یکی از مهم‌ترین آثار ادبی جهان است، بلکه برای اینکه هنوز درباره ما حرف دارد؛ درباره رابطه انسان و قدرت، درباره پادشاهی و مردم، درباره ترس، انتخاب، خرد و پیامدهای قدرت.
پایان پیام
نویسنده: زهره درگاهی