هوش مصنوعی چگونه آینده گردشگری ایران را تغییر میدهد؟
به گزارش گلونی، انوشیروان محسنیبندپی، معاون گردشگری، در یادداشتی به مناسبت هفته گردشگری، آینده این صنعت را در عصر هوش مصنوعی نیازمند بازنگری در شیوه شناخت مقصدها، حکمرانی گردشگری و توزیع فرصتهای توسعه دانست و تأکید کرد که ایران میتواند از فناوریهای نوین برای پیوند دادن میراث تمدنی و تنوع فرهنگی خود با گردشگری پایدار و انسانمحور استفاده کند.
محسنیبندپی با اشاره به اینکه تحول پیشرو در گردشگری فقط به تغییر ابزارهای سفر محدود نمیشود، نوشت: «امروز ممکن است نخستین مواجهه یک مسافر با مقصد، نه در خیابانها و موزهها، بلکه در پاسخ یک سامانه هوش مصنوعی شکل بگیرد. به این ترتیب، فناوری بهتدریج در انتخاب مقصد، شناخت فرهنگها و حتی نحوه دیدهشدن مناطق مختلف نقش پیدا میکند.»
وقتی هوش مصنوعی مقصدها را به گردشگران معرفی میکند
یکی از مسائل مهم این تحول، نحوه بازنمایی مقصدها در فضای دیجیتال است. اگر سامانههای هوشمند نقش بیشتری در پیشنهاد مقصد پیدا کنند، کیفیت و صحت اطلاعاتی که این سامانهها بر اساس آن تصمیم میگیرند، اهمیت بیشتری خواهد داشت.
معاون گردشگری در این یادداشت تأکید کرده است که مقصدها نباید صرفاً موضوع پردازش الگوریتمها باشند و جوامع محلی، متخصصان میراث فرهنگی، فعالان گردشگری، نهادهای عمومی و بخش خصوصی باید در شکلگیری روایت دیجیتال مقصدها نقش داشته باشند.
این مسئله برای ایران اهمیت بیشتری دارد؛ کشوری که ظرفیت گردشگری آن به چند جاذبه شناختهشده محدود نیست و از شهرهای تاریخی و میراث تمدنی تا سواحل، جنگلها، کوهستانها، کویرها، آیینها، صنایعدستی، مسیرهای فرهنگی و زیارتی و تجربههای جوامع محلی را دربرمیگیرد.
از دیجیتالیکردن خدمات تا تغییر شیوه مدیریت گردشگری
در این نگاه، تحول دیجیتال زمانی اثرگذار است که از ارائه خدمات آنلاین فراتر برود و وارد حوزه سیاستگذاری و مدیریت مقصد شود.
هوش مصنوعی میتواند در تحلیل الگوهای سفر، شناخت نیاز گردشگران، مدیریت جریان بازدیدکنندگان، بهبود دسترسی به اطلاعات و معرفی مقصدهای کمترشناختهشده به کار گرفته شود. همچنین کسبوکارهای کوچک و محلی میتوانند از ابزارهای دیجیتال برای دسترسی به بازارهای گستردهتر استفاده کنند.
اما مسئله فقط استفاده از فناوریهای پیچیده نیست. ارزش فناوری زمانی مشخص میشود که بتواند مسئلهای واقعی در گردشگری را حل کند؛ از بهبود کیفیت خدمات و تصمیمگیری مبتنی بر داده گرفته تا حفاظت از میراث فرهنگی و افزایش تابآوری مقصدها.
سهم روستاها از گردشگری هوشمند
یکی از حوزههایی که میتواند از این تحول بهره ببرد، گردشگری روستایی است. تجربه ایران در این زمینه نشان داده است که توسعه مقصد زمانی پایدارتر خواهد بود که بر ظرفیتهای بومی، مشارکت جامعه محلی و حفاظت از میراث طبیعی و فرهنگی تکیه داشته باشد.
در برنامه «بهترین روستاهای گردشگری» سازمان جهانی گردشگری نیز بر توسعه پایدار، توانمندسازی جوامع محلی، حفاظت از میراث، نوآوری و دیجیتالیشدن تأکید شده است. روستاهای سهیلی، کندلوس و شفیعآباد ایران نیز در برنامه سال ۲۰۲۵ این سازمان معرفی شدهاند.
فناوری در چنین مقصدهایی میتواند فقط ابزار تبلیغات نباشد؛ بلکه راهی برای معرفی محصولات و خدمات بومی، دسترسی بهتر به بازار، ارتقای مهارتها و کمک به حفاظت از منابع باشد.
گردشگری هوشمند فقط افزایش بازدید نیست
محسنیبندپی در بخش دیگری از یادداشت خود تأکید کرده است که موفقیت تحول دیجیتال را نباید فقط با افزایش تعداد بازدیدکنندگان یا تعاملات آنلاین سنجید.
از این منظر، فناوری زمانی به توسعه گردشگری کمک میکند که به پایداری اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و محیطزیستی مقصدها منجر شود. مدیریت ظرفیت بازدید، کاهش فشار بر سایتهای حساس، معرفی مقصدهای جایگزین، افزایش طول فصل گردشگری و توزیع متوازنتر منافع میان مناطق، بخشی از ظرفیتهایی است که فناوری میتواند در اختیار مدیریت گردشگری قرار دهد.
برای ایران، این موضوع به معنای آن است که توسعه گردشگری دیجیتال نباید جدا از حفاظت از میراث فرهنگی و طبیعی و کیفیت زندگی ساکنان مقصدها دنبال شود.
آینده گردشگری؛ میان فناوری و هویت
در این یادداشت، تحول هوش مصنوعی در گردشگری فراتر از مرزهای ملی توصیف شده و بر ضرورت همکاری میان دولتها، سازمانهای گردشگری، بخش خصوصی، دانشگاهها و جوامع محلی تأکید شده است.
شعار روز جهانی گردشگری ۲۰۲۶ نیز با عنوان «دستور کار دیجیتال و هوش مصنوعی برای بازطراحی گردشگری» بر همین تغییر تمرکز دارد؛ تغییری که قرار نیست فقط ابزارهای سفر را عوض کند، بلکه شیوه شناخت مقصد، حکمرانی گردشگری و توزیع فرصتها را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
برای ایران، چالش اصلی این است که در این تحول، فناوری به ابزاری برای سادهسازی و یکسانسازی تصویر مقصدها تبدیل نشود. استفاده از هوش مصنوعی باید به دیدهشدن تنوع واقعی ایران، تقویت جوامع محلی، حفاظت از میراث و توزیع گستردهتر فرصتهای گردشگری کمک کند.
از این منظر، بازطراحی گردشگری فقط بازطراحی ابزارها نیست؛ بلکه بازتعریف شیوهای است که مقصدها را میشناسیم، درباره آنها روایت میکنیم و میان گردشگران، جوامع محلی و اقتصاد گردشگری ارتباط برقرار میکنیم.
پایان پیام
بیشتر بخوانید: گردشگری هوشمند؛ جایگاه انسان در دنیای سفر