۴۶ درصد جنگل‌های بلوط لرستان گرفتار زوال و خشکیدگی شده‌اند
به گزارش گلونی و به نقل از خبرگزاری ایسنا، بیش از یک میلیون و ۵۰۰ هزار هکتار از جنگل‌های بلوط در لرستان وجود دارند، اما بخش قابل توجهی از این سرمایه طبیعی با پدیده زوال و خشکیدگی دست‌وپنجه نرم می‌کند؛ به گفته یک عضو هیئت علمی دانشگاه لرستان، حدود ۴۶ درصد این جنگل‌ها تحت تأثیر این پدیده قرار گرفته‌اند و در برخی مناطق جنوبی استان، میزان زوال به ۷۵ تا ۱۰۰ درصد رسیده است.
نوشین بیرجندی، دکتری محیط زیست و عضو هیئت علمی گروه محیط زیست دانشگاه لرستان، با اشاره به وضعیت جنگل‌های بلوط استان به ایسنا گفت که زوال و خشکیدگی در مناطق مختلف شدت یکسانی ندارد، اما شرایط در بخش‌هایی از پلدختر، کوهدشت و خرم‌آباد بحرانی‌تر است.
به گفته او، در منطقه دادآباد نیز حدود ۴۰ درصد زیست‌توده جنگل بر اثر پدیده زوال از بین رفته است؛ موضوعی که نشان می‌دهد مسئله فقط کاهش سرسبزی درختان نیست و می‌تواند به از دست رفتن بخشی از زیست‌توده و کارکردهای اکولوژیک جنگل منجر شود.
چرا جنگل‌های بلوط لرستان در حال خشکیدن هستند؟
زوال جنگل‌های بلوط نتیجه یک عامل واحد نیست. بیرجندی تغییر اقلیم و خشکسالی‌های طولانی‌مدت را از عوامل اصلی این وضعیت می‌داند و می‌گوید کاهش بارندگی و افزایش دما در سال‌های اخیر فشار زیادی بر درختان بلوط وارد کرده و آنها را ضعیف‌تر کرده است.
در کنار عوامل اقلیمی، فعالیت‌های انسانی نیز به این فشار اضافه شده است. کشاورزی، چرای بی‌رویه دام و تغییر کاربری اراضی از جمله عواملی هستند که به گفته این پژوهشگر محیط زیست، روند زوال جنگل‌ها را تشدید می‌کنند.
درختانی که بر اثر خشکسالی و فشارهای انسانی ضعیف شده‌اند، آمادگی بیشتری برای گرفتار شدن در دام آفات و بیماری‌ها دارند. قارچ‌های بیماری‌زا و برخی آفات می‌توانند به این درختان آسیب بیشتری وارد کنند و در مواردی روند زوال را تا مرگ درخت پیش ببرند.
آتش‌سوزی‌های جنگلی و فعالیت‌های معدن‌کاری نیز از دیگر فشارهای مستقیم بر جنگل‌های بلوط لرستان عنوان شده‌اند.
احیای بلوط فقط با کاشت درخت ممکن نیست
با توجه به مجموعه عواملی که جنگل‌های بلوط را تحت فشار قرار داده‌اند، احیای آنها نیز به یک اقدام مقطعی محدود نمی‌شود. بیرجندی تدوین برنامه‌ای بلندمدت را یکی از الزامات مقابله با زوال جنگل‌ها می‌داند.
به گفته او، شناسایی رویشگاه‌های مقاوم و استفاده از گونه‌های بومی مقاوم به خشکی می‌تواند بخشی از برنامه احیای جنگل باشد. برخی گونه‌های بلوط که در ارتفاعات رشد می‌کنند، مقاومت بیشتری دارند و می‌توان از ظرفیت آنها در رویشگاه‌های مناسب استفاده کرد.
مدیریت منابع آب و اجرای عملیات آبخیزداری نیز از دیگر راهکارهای پیشنهادی است. افزایش رطوبت خاک می‌تواند توان درختان برای مقابله با تنش خشکی را بیشتر کند و از شدت برخی تهدیدهای آفتی بکاهد.
کاهش فشار معیشتی بر جنگل با مشارکت جوامع محلی
حفاظت از جنگل‌های بلوط بدون توجه به معیشت جوامع محلی نیز دشوار است. بیرجندی بر مشارکت مردم محلی در برنامه‌های حفاظت از جنگل تأکید کرده و پیشنهاد داده است بخشی از نیازهای معیشتی و اقتصادی این جوامع از مسیرهایی تأمین شود که فشار کمتری بر جنگل وارد می‌کنند.
زراعت چوب در زمین‌های کم‌بازده، یکی از پیشنهادهای مطرح‌شده در این زمینه است؛ اقدامی که می‌تواند برای تأمین چوب، فشار ناشی از بهره‌برداری از جنگل‌های طبیعی را کاهش دهد.
توسعه زنبورداری و مرتع‌داری نیز از دیگر پیشنهادهای اوست؛ فعالیت‌هایی که در صورت اجرای اصولی می‌توانند هم به ایجاد درآمد برای جوامع محلی کمک کنند و هم وابستگی معیشتی به منابع جنگلی را کاهش دهند.
معدن‌کاری و آتش‌سوزی؛ دو فشار دیگر بر بلوط‌ها
عضو هیئت علمی دانشگاه لرستان همچنین بر بازنگری در قوانین و مقررات مربوط به فعالیت‌های معدن‌کاری تأکید کرده است. به گفته او، پروانه فعالیت معادنی که به جنگل آسیب می‌زنند باید مورد بازنگری قرار گیرد و از توسعه فعالیت‌های مخرب در مجاورت جنگل‌ها جلوگیری شود.
افزایش نیروهای حفاظتی و تأمین تجهیزات مناسب برای آنها نیز از دیگر نیازهای مطرح‌شده است؛ به‌ویژه برای مقابله با آتش‌سوزی، قاچاق چوب و سایر تخلفات مرتبط با جنگل.
ذخیره‌های جنگلی؛ بخشی از مسیر حفاظت
بیرجندی افزایش سطح ذخیره‌های جنگلی استان را اقدامی امیدوارکننده در حوزه حفاظت از گونه‌های ارزشمند جنگل‌های لرستان دانسته و بر ادامه این روند تأکید کرده است.
جنگل‌های بلوط لرستان بخشی از اکوسیستم زاگرس و یکی از مهم‌ترین سرمایه‌های طبیعی این استان هستند. با توجه به گستردگی پدیده زوال در این جنگل‌ها، ترکیبی از مدیریت آب، کاهش فشار انسانی، حفاظت مؤثر، مشارکت جوامع محلی و برنامه‌های بلندمدت احیا می‌تواند در تعیین سرنوشت این رویشگاه‌ها نقش داشته باشد.
بیرجندی هشدار داده است که در صورت بی‌توجهی به روند زوال، جنگل‌های بلوط و در مقیاس وسیع‌تر زاگرس ممکن است با خطر تبدیل شدن به مناطق بیابانی و نیمه‌بیابانی مواجه شوند.
پایان پیام
بیشتر بخوانید: پایش توران برای حفظ امنیت زیستگاه یوز