تخریب بینالود متوقف شد؛ سرنوشت این کوهستان چه می‌شود؟
به گزارش گلونی و به نقل از خبرگزاری پیام ما، تخریب در ارتفاعات بینالود فعلاً متوقف شده است، اما نگرانی از آینده این کوهستان همچنان ادامه دارد. فعالان محیط زیست هشدار می‌دهند که صدور مجوز اکتشاف معدن و احتمال ورود به مرحله بهره‌برداری می‌تواند بینالود را به سرنوشتی مشابه کوهستان شاهوار در شاهرود دچار کند؛ جایی که فعالیت معدن تاش شاهرود به مناقشه‌ای حدود ۱۵ساله تبدیل شده و آسیب‌های گسترده‌ای به طبیعت وارد کرده است.
کارزار «درخواست نجات بینالود، توقف کامل تخریب، نجات میراث طبیعی ایران» از ۲۲ مهر آغاز شده و تاکنون نزدیک به چهار هزار نفر آن را امضا کرده‌اند. در این کارزار از رئیس‌جمهور و دستگاه‌های مسئول خواسته شده است عملیات تخریب به‌طور کامل متوقف شود و مجوزها و استعلام‌های قانونی مربوط به فعالیت معدنی در این محدوده، شفاف و دقیق بررسی شوند.
بااین‌حال، مسئولان منابع طبیعی می‌گویند پیش از آغاز این کارزار، عملیات تخریب متوقف شده بود. پرسش اصلی فعالان محیط زیست اما فراتر از توقف موقت عملیات است: چه تضمینی وجود دارد که اکتشاف معدن در بینالود به بهره‌برداری و تخریب گسترده‌تر این کوهستان منجر نشود؟
بینالود؛ کوهستانی که تخریب آن به راه‌اندازی کارزار رسید
رضا ابراهیم‌نیا، کارمند بازنشسته اداره‌کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری خراسان رضوی، از طریق یک گروه تلگرامی کوه‌نوردی از تخریب ارتفاعات بینالود باخبر شد. او که چندین بار به این قله صعود کرده، پس از پیگیری موضوع تصمیم گرفت کارزار نجات بینالود را راه‌اندازی کند.
ابراهیم‌نیا با اشاره به تصاویر منتشرشده از تخریب کوهستان می‌گوید: «عکس کوه‌نوردان نشان می‌داد تا پای قله تخریب شده است. خوشبختانه فعلاً کار متوقف شده، اما چرا مسئولان همان روز اول جلوی این کار را نگرفتند تا حجم تخریب این‌قدر زیاد نشود؟»
او پیش از این به قله‌هایی مانند زردکوه بختیاری، شیرکوه، سهند و سبلان صعود کرده و تجربه چندین صعود به بینالود را نیز دارد. به اعتقاد او، عبور ماشین‌آلات سنگین از مسیر روستاهای اطراف، بدون واکنش به‌موقع نهادهای محلی و نظارتی، پرسش‌های جدی درباره نحوه حفاظت از این کوهستان ایجاد می‌کند.
او می‌پرسد چرا عبور لودرها و ماشین‌آلات معدنی از محدوده روستاها حساسیت لازم را برنینگیخت و چرا پیش از گسترش تخریب، کسی برای متوقف‌کردن عملیات اقدام نکرد؟
روایت منابع طبیعی از توقف تخریب بینالود
علی شکاری، مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری خراسان رضوی، می‌گوید این اداره‌کل از غروب پنجشنبه ۱۶ مهر در جریان موضوع قرار گرفته و بلافاصله برای متوقف‌کردن تخلف اقدام کرده است.
به گفته او، پس از ارسال نامه به فرد متخلف، نیروهای منابع طبیعی صبح روز بعد حدود شش ساعت در منطقه پیاده‌روی کردند و مانع ادامه عملیات شدند.
شکاری میزان تخریب را ایجاد جاده‌ای به طول دو کیلومتر و عرض سه تا چهار متر اعلام کرده و گفته است متخلف به پرداخت یک میلیارد تومان جریمه محکوم شده است. او همچنین از ورود دادستانی به پرونده و احتمال الزام متخلف به بذرکاری و نهال‌کاری در عرصه تخریب‌شده خبر داده است.
محمد داس‌مه، مشاور حقوقی رئیس سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری، نیز از تعهد محضری معدن‌کار برای احداث‌نکردن جاده معدنی جدید خبر می‌دهد. به گفته او، معدن‌کار در روز تعطیل با استفاده از یک دستگاه بیل مکانیکی حدود دو کیلومتر از عرصه کوهستانی را تخریب کرده است؛ موضوعی که به شکایت کیفری و توقیف بیل مکانیکی منجر شده است.
داس‌مه مبلغ جریمه را ۹۰۰ میلیون تومان اعلام کرده و می‌گوید این مبلغ جدا از تعهد متخلف برای احیای عرصه تخریب‌شده است. او همچنین از درخواست پیگیری پرونده از سوی فرمانده یگان حفاظت، مدیرکل بازرسی سازمان منابع طبیعی و معاون حقوق عامه دادستانی کل کشور خبر داده است.
تفاوت ارقام اعلام‌شده از سوی مسئولان و فعالان محیط زیست درباره میزان تخریب و جریمه، ضرورت شفاف‌سازی درباره ابعاد پرونده را بیشتر می‌کند.
جاده معدن در بینالود؛ مقدمه‌ای برای بهره‌برداری؟
علی کشمیری، کوه‌نورد و فعال محیط زیست ساکن مشهد، می‌گوید تخریب در محدوده‌ای موسوم به «سوزنی‌ها»، نزدیک جان‌پناه مدرس، رخ داده است. به گفته او، کوه‌نوردان اوایل مهر از احداث جاده‌ای در ارتفاع حدود ۲۷۰۰ تا ۲۸۰۰ متری خبر دادند که در جریان آن، بخشی از کوه تراشیده و خاک آن در قسمت مجاور ریخته شده بود.
برآورد کشمیری از ابعاد تخریب، با ارقام اعلام‌شده از سوی منابع طبیعی تفاوت دارد. او از تخریب چند کیلومتر از مسیر با عرضی حدود هشت تا ۱۰ متر سخن می‌گوید و معتقد است عملیات برای ایجاد راه دسترسی به معدنی با عنوان پلی‌متال انجام شده است؛ معدنی که مجوز اکتشاف دارد تا وجود ذخایری مانند مس و روی در محدوده آن بررسی شود.
به گفته این فعال محیط زیست، اکتشاف معدن معمولاً به ایجاد چنین جاده‌ای نیاز ندارد و معدن‌کار برخلاف تعهد محضری خود اقدام به احداث مسیر جدید کرده است. بااین‌حال، نگرانی اصلی او به مرحله بعد از اکتشاف مربوط می‌شود: اگر ذخایر معدنی با عیار موردنظر شناسایی شوند، آیا امکان صدور پروانه بهره‌برداری وجود دارد؟
کشمیری می‌پرسد چه تضمینی وجود دارد که سرنوشت بینالود به سرنوشت کوهستان شاهوار در شاهرود شبیه نشود؛ کوهستانی که فعالیت معدن بوکسیت تاش در آن سال‌هاست به یکی از مناقشه‌های مهم محیط زیستی تبدیل شده است.
زیستگاه بینالود و پرسش‌های بی‌پاسخ
رشته‌کوه بینالود میان شهرستان نیشابور و طرقبه‌شاندیز امتداد دارد و قله بینالود، با ارتفاع حدود ۳۲۱۱ متر، بلندترین نقطه این رشته‌کوه است. به گفته کشمیری، بخشی از منطقه با وسعت تقریبی ۶۲ هزار هکتار منطقه حفاظت‌شده و بخشی دیگر با وسعت حدود ۷۷۰۰ هکتار اثر طبیعی ملی است. محدوده تخریب‌شده، به گفته او، خارج از مناطق چهارگانه محیط‌زیستی قرار دارد و حدود هفت کیلومتر فاصله هوایی با این مناطق دارد.
او تأکید می‌کند که خارج‌بودن محدوده از مناطق چهارگانه به معنای بی‌ارزش‌بودن طبیعت آن نیست. این کوهستان زیستگاه گونه‌هایی مانند پلنگ، گرگ، کفتار، قوچ و میش، پرندگان شکاری و پستانداران کوچک است. به گفته او، در جریان عملیات ماشین‌آلات سنگین، پوشش گیاهی منطقه، از جمله گون‌های چندده‌ساله و حتی با عمر بیش از یک قرن، آسیب دیده است.
کشمیری همچنین درباره نقش نهادهای نظارتی و دهیاری روستای بار، در مسیر عبور ماشین‌آلات، پرسش‌هایی مطرح می‌کند. او معتقد است باید روشن شود چرا عملیات پیش از انتشار تصاویر و اعتراض کوه‌نوردان و فعالان محیط زیست متوقف نشد و محدوده‌های حساس ارتفاعات بینالود در تقسیم‌بندی مناطق حفاظت‌شده چه جایگاهی دارند.
این فعال محیط زیست از سازمان حفاظت محیط زیست می‌خواهد درباره علت قرارنگرفتن بخش‌هایی از ارتفاعات و محدوده‌های کلیدی بینالود در مناطق چهارگانه شفاف‌سازی کند؛ موضوعی که به باور او، در امکان حفاظت مؤثر از این کوهستان اهمیت دارد.
توقف موقت عملیات تخریب بینالود کافی نیست
توقف عملیات تخریب بینالود، اگرچه اقدامی ضروری است، به‌تنهایی نگرانی‌ها درباره آینده این کوهستان را برطرف نمی‌کند. تا زمانی که وضعیت مجوز اکتشاف، تعهدات معدن‌کار، امکان صدور پروانه بهره‌برداری و برنامه احیای عرصه تخریب‌شده به‌روشنی مشخص نشود، خطر تکرار تجربه شاهوار همچنان محل نگرانی خواهد بود.
کارزار «درخواست نجات بینالود، توقف کامل تخریب، نجات میراث طبیعی ایران» خواستار توقف کامل تخریب و بررسی شفاف مجوزها و استعلام‌های قانونی است. علاقه‌مندان به حفاظت از کوهستان می‌توانند با مطالعه متن کامل این کارزار و امضای آن، از این مطالبه حمایت کنند.
پایان پیام
بیشتر بخوانید: مخالفت سازمان حفاظت محیط زیست با ادامه فعالیت معدن اکسید تاش شاهرود