دماوند در فهرست یکصد سایت برتر میراث زمین‌شناختی جهان قرار گرفت
کوه آتشفشانی دماوند به‌عنوان یکی از ارزشمندترین پدیده‌های زمین‌شناختی جهان، در فهرست یکصد سایت برتر میراث زمین‌شناختی اتحادیه بین‌المللی علوم زمین (IUGS) قرار گرفت؛ افتخاری جهانی که علاوه بر اهمیت علمی این کوه، ضرورت حفاظت از میراث طبیعی ایران را بیش از گذشته برجسته می‌کند.
به گزارش گلونی، کوه دماوند، بلندترین قله ایران و یکی از شاخص‌ترین نمادهای طبیعی کشور، روز پنج‌شنبه ۱۵ آبان ۱۴۰۵ (۶ نوامبر ۲۰۲۶) در جریان رویداد میراث زمین‌شناختی اتحادیه بین‌المللی علوم زمین در شهر لوله، منطقه آلگاروه پرتغال، به‌عنوان یکی از یکصد سایت برتر میراث زمین‌شناختی جهان معرفی شد. این رویداد با میزبانی ژئوپارک جهانی یونسکوی آلگارونسیس برگزار شد.
علیرضا امری‌کاظمی، رئیس شبکه ژئوپارک‌های جهانی یونسکوی ایران و نایب‌رئیس کمیته ملی علوم زمین و ژئوپارک‌های کمیسیون ملی یونسکو، با اعلام این خبر گفت پرونده علمی دماوند با همکاری جمشید حسن‌زاده از کالج گلندیل کالیفرنیا تهیه و سال گذشته به اتحادیه بین‌المللی علوم زمین ارسال شده بود. این پرونده پس از بررسی مستندات و دفاع علمی، در فهرست سایت‌های برگزیده قرار گرفت.
دماوند؛ آزمایشگاهی طبیعی برای شناخت آتشفشان‌ها
این میراث طبیعی با ارتفاع ۵۶۱۰ متر، بلندترین قله خاورمیانه و یکی از مهم‌ترین آتشفشان‌های چینه‌ای جهان است. این آتشفشان در محدوده رشته‌کوه البرز شکل گرفته و سابقه فعالیت زمین‌شناختی آن به حدود یک میلیون و ۸۰۰ هزار سال می‌رسد. بر اساس شواهد زمین‌شناسی، جوان‌ترین فوران‌های شناخته‌شده دماوند به حدود هفت هزار و ۳۰۰ سال پیش بازمی‌گردد.
یکی از ویژگی‌های برجسته دماوند، ساختار زمین‌شناختی و توالی نسبتاً کامل مراحل فوران آن است. این آتشفشان پهنایی حدود ۲۵ کیلومتر دارد و از ویژگی‌های کم‌نظیر آن، فعالیت مجدد پس از حدود ۲۰۰ هزار سال توقف و شکل‌گیری مخروطی جدید در جنوب‌غربی دهانه قدیمی است.
این ویژگی‌ها دماوند را به یک آزمایشگاه طبیعی ارزشمند برای مطالعه آتشفشان‌های درون‌قاره‌ای، شناخت فرایندهای زمین‌شناختی و بررسی مخاطرات احتمالی آتشفشانی تبدیل کرده است.
پیوند میراث زمین‌شناختی و اسطوره‌های ایرانی
اهمیت دماوند تنها به ویژگی‌های زمین‌شناختی آن محدود نمی‌شود. این کوه در طول تاریخ و فرهنگ ایران نیز جایگاهی ویژه داشته و در ادبیات و اسطوره‌های ایرانی به‌عنوان نمادی از استواری، شکوه و مقاومت شناخته شده است.
در شاهنامه فردوسی، دماوند محل به بند کشیده شدن ضحاک به دست فریدون است؛ روایتی که این کوه را به یکی از مهم‌ترین نمادهای اسطوره‌ای ایران تبدیل کرده است. پیوند میان ارزش‌های طبیعی و فرهنگی دماوند از جمله ویژگی‌هایی است که به اهمیت جهانی این میراث افزوده است. اتحادیه بین‌المللی علوم زمین نیز در معرفی این سایت به ارتباط میان زمین‌شناسی و فرهنگ ایرانی توجه کرده است.
دماوند در کنار برجسته‌ترین میراث‌های زمین‌شناختی جهان
برنامه معرفی سایت‌های میراث زمین‌شناختی اتحادیه بین‌المللی علوم زمین از سال ۲۰۲۲ آغاز شده است. نخستین فهرست یکصد سایت در اسپانیا و دومین فهرست در سال ۲۰۲۴ در بوسان کره‌جنوبی معرفی شد.
در سومین دوره این برنامه، یکصد سایت زمین‌شناختی از ۴۷ کشور جهان انتخاب شده‌اند. دماوند در کنار پدیده‌های شاخصی همچون کوه فوجی ژاپن، آبدره‌های نروژ، گسل سن‌آندریاس آمریکا و کوه آکونکاگوا در آرژانتین قرار گرفته است. گرند کنیون، کلیمانجارو و اورست نیز از جمله سایت‌هایی هستند که در دوره‌های پیشین این برنامه معرفی شده‌اند.
در این برنامه تاکنون بیش از هزار متخصص از ۹۰ کشور و ۲۰ سازمان بین‌المللی در شناسایی، معرفی و ارزیابی سایت‌های زمین‌شناختی مشارکت داشته‌اند.
ثبت جهانی، مسئولیتی تازه برای حفاظت از دماوند
قرار گرفتن دماوند در فهرست یکصد سایت برتر میراث زمین‌شناختی جهان، فرصتی ارزشمند برای معرفی ظرفیت‌های طبیعی و علمی ایران در سطح بین‌المللی است؛ اما این عنوان به‌تنهایی تضمین‌کننده حفاظت از این کوه نیست.
علیرضا امری‌کاظمی با تأکید بر همین موضوع یادآور شده است که انتخاب دماوند باید زمینه‌ساز توجه بیشتر به حفاظت از این میراث طبیعی و استفاده آموزشی از ظرفیت‌های علمی آن باشد.
دماوند علاوه بر ارزش‌های زمین‌شناختی، از نظر تنوع زیستی، چشم‌اندازهای طبیعی و جایگاه فرهنگی نیز اهمیت فراوانی دارد. حفاظت از این کوه نیازمند برنامه‌ریزی علمی، مدیریت اصولی گردشگری و کوهنوردی، جلوگیری از تخریب زیستگاه‌ها و توجه به فشارهای انسانی و محیط زیستی است.
این دستاورد جهانی را می‌توان فرصتی برای بازنگری در شیوه حفاظت از یکی از مهم‌ترین نمادهای طبیعی ایران دانست؛ کوهی که ارزش آن فراتر از ارتفاع و زیبایی ظاهری است و بخشی از تاریخ زمین و حافظه فرهنگی ایرانیان را در خود جای داده است.
پایان پیام
بیشتر بخوانید: توچال ثبت ملی شد