پیشنویس COP31 از تعهد مالی ۱۲۰ میلیارد دلاری و گذار از سوختهای فسیلی عقب نشست
در تازهترین نسخه اصلاحی پیشنویس توافق نهایی سیویکمین کنفرانس تغییر اقلیم سازمان ملل متحد (COP31) در آنتالیا، دو عقبنشینی مهم دیده میشود: رقم پیشنهادی ۱۲۰ میلیارد دلار برای تأمین مالی سازگاری کشورهای درحالتوسعه حذف شده و دیگر اشارهای به گذار از سوختهای فسیلی وجود ندارد. در مقابل، برای نخستین بار در متن پیشنهادی یک توافق سیاسی اجلاسهای اقلیمی، احتمال عبور اوج گرمایش جهانی از آستانه ۱.۵ درجه سانتیگراد بهصراحت پذیرفته شده است.
به گزارش گلونی، این تغییرات در شرایطی منتشر شده که مذاکرات نمایندگان نزدیک به ۲۰۰ کشور برای رسیدن به توافق نهایی ادامه دارد و اختلافها بر سر تأمین مالی اقلیم، سازگاری و گذار عادلانه همچنان پابرجاست. بنابراین، نسخه اصلاحی هنوز توافق قطعی کشورها نیست و امکان تغییر بندهای آن در ساعات پایانی مذاکرات وجود دارد.
حذف ۱۲۰ میلیارد دلار؛ تعهد مالی بدون عدد و ضمانت اجرایی
یکی از مهمترین تغییرات پیشنویس جدید، حذف پیشنهاد اختصاص دستکم ۱۲۰ میلیارد دلار در سال تا ۲۰۳۵ برای تأمین مالی سازگاری کشورهای درحالتوسعه است.
در نسخه قبلی، این رقم بهعنوان بخشی از مسیر افزایش منابع مالی سازگاری مطرح شده بود، اما در متن اصلاحی فقط بر سهبرابرشدن تأمین مالی سازگاری تا سال ۲۰۳۵ تأکید شده و عدد مشخصی برای تحقق آن باقی نمانده است.
همچنین تهیه گزارشی درباره مبنای محاسبه افزایش منابع و بررسی مسیر اجرایی تحقق این هدف به مذاکرات و نشستهای آینده موکول شده است. نقشه راه «آنتالیا تا آدیسآبابا» نیز برای شناسایی منابع مالی قابل پیشبینی و افزایشیافته همچنان در متن حضور دارد.
اهمیت این حذف زمانی بیشتر مشخص میشود که نیاز مالی کشورهای درحالتوسعه برای اقدامات سازگاری تا سال ۲۰۳۵، حدود ۳۰۵ میلیارد دلار در سال برآورد شده است. این کشورها برای مقابله با پیامدهایی مانند خشکسالی، سیلاب، کمبود آب، تخریب زیرساختها و آسیب به کشاورزی به منابع مالی پایدار نیاز دارند.
در چنین شرایطی، باقیماندن یک هدف کلی بدون تعیین رقم، زمانبندی و سازوکار مشخص پرداخت، امکان ارزیابی عملکرد کشورهای متعهد را دشوار میکند. به بیان دیگر، افزایش تأمین مالی روی کاغذ زمانی ارزش دارد که بتوان میزان منابع و نحوه دسترسی کشورهای آسیبپذیر به آن را سنجید.
سوختهای فسیلی از پیشنویس COP31 کنار گذاشته شدند
تغییر مهم دیگر در نسخه اصلاحی، حذف کامل اشارههای مستقیم به گذار از سوختهای فسیلی است. در نسخه قبلی پیشنویس، پیشنهادهایی درباره تسریع فاصلهگرفتن از زغالسنگ، نفت و گاز مطرح شده بود؛ اما این موضوع در متن جدید جایی ندارد.
این حذف از نظر سیاسی اهمیت زیادی دارد. سوختهای فسیلی همچنان از منابع اصلی انتشار گازهای گلخانهای هستند و کاهش وابستگی به آنها یکی از محورهای اساسی مقابله با تغییر اقلیم به شمار میرود.
اگر این تغییر در متن نهایی نیز باقی بماند، اجلاس آنتالیا بدون یک پیام روشن و مشترک درباره مسیر گذار از منابع اصلی انتشار به پایان خواهد رسید. همچنین نبود چنین تعهدی میتواند فشار برای تدوین برنامههای ملی زمانبندیشده و پاسخگویی دولتها درباره کاهش تولید و مصرف سوختهای فسیلی را کاهش دهد.
پذیرش احتمال عبور از ۱.۵ درجه؛ یک اعتراف مهم در مذاکرات اقلیمی
در میان عقبنشینیهای مالی و اختلافهای سیاسی، مهمترین تحول نسخه اصلاحی شاید پذیرش صریح احتمال عبور اوج گرمایش جهانی از آستانه ۱.۵ درجه سانتیگراد باشد.
این آستانه در توافق پاریس بهعنوان یکی از اهداف اصلی محدودسازی گرمایش جهانی مطرح شده است. اکنون پیشنویس COP31 با ابراز نگرانی عمیق از چشمانداز پیشرو، میپذیرد که جهان احتمالاً در اوج گرمایش از این محدوده عبور خواهد کرد.
البته این عبارت به معنای اعلام عبور قطعی و دائمی از ۱.۵ درجه نیست. منظور، احتمال عبور موقت از این آستانه در اوج گرمایش و ضرورت محدودکردن میزان و مدت آن و بازگشت سریع به مسیر کاهش دماست.
پیشنویس همچنین تأکید میکند که خطرات گرمایش در سطح ۱.۵ درجه بهمراتب کمتر از سطح ۲ درجه است و هر افزایش بیشتر دما میتواند شدت و فراوانی خسارتهای اقلیمی را افزایش دهد؛ خسارتهایی که در برخی موارد برگشتناپذیر خواهند بود.
اهمیت این بند در آن است که فاصله میان اهداف توافق پاریس و مسیر واقعی گرمایش زمین، به شکلی صریح وارد متن سیاسی مذاکرات شده است. با این حال، پذیرش یک خطر علمی بهتنهایی برای مهار آن کافی نیست؛ این پذیرش باید به تصمیمهای اجرایی و تعهدات قابل سنجش منجر شود.
صندوق خسارت و زیان؛ منابع مالی بسیار کمتر از نیاز کشورها
مشکل تأمین مالی تنها به سازگاری محدود نمیشود. صندوق پاسخ به خسارت و زیان نیز با شکاف چشمگیر میان درخواست کشورها و منابع موجود روبهروست.
بر اساس اطلاعات مطرحشده درباره نخستین فراخوان این صندوق، ۱۷۶ درخواست از سوی ۱۱۹ کشور درحالتوسعه ارائه شده که مجموع نیاز مالی آنها حدود ۲.۸ میلیارد دلار برآورد میشود؛ درحالیکه منابع تخصیصیافته به این صندوق حدود ۳۴۲ میلیون دلار گزارش شده است.
این فاصله نشان میدهد سازوکارهای مالی موجود هنوز با نیاز واقعی کشورهایی که بیشترین آسیب را از تغییر اقلیم میبینند، تناسب ندارند. کشورهایی که با سیلابهای مخرب، خشکسالیهای طولانی، بالا آمدن سطح دریا و تخریب معیشت جوامع محلی مواجهاند، برای جبران خسارتها به حمایت مالی بسیار بیشتری نیاز دارند.
اقیانوسها و سامانههای هشدار زودهنگام در متن باقی ماندند
در کنار تغییرات بحثبرانگیز پیشنویس، برخی محورهای همکاری اقلیمی همچنان حفظ شدهاند. حفاظت از اقیانوسها، تقویت نظامهای مشاهده و پایش اقیانوسی، دسترسی به دادهها و فناوریهای مرتبط و توجه به پیامدهای افزایش دمای آب دریاها و بالا آمدن سطح آب اقیانوسها از جمله این موارد هستند.
تقویت سامانههای هشدار زودهنگام و افزایش توان کشورها برای پیشبینی و مواجهه با مخاطرات اقلیمی نیز در متن دیده میشود. این سامانهها میتوانند در کاهش خسارات ناشی از سیل، خشکسالی، موجهای گرما و دیگر رخدادهای حدی نقش مهمی داشته باشند.
COP31؛ فاصله میان هشدارهای علمی و تصمیمهای سیاسی
نسخه اصلاحی پیشنویس توافق COP31 تصویری متناقض از مذاکرات اقلیمی آنتالیا ارائه میدهد. از یک سو، احتمال عبور اوج گرمایش جهانی از آستانه ۱.۵ درجه پذیرفته شده و بر ضرورت محدودکردن پیامدهای آن تأکید میشود؛ از سوی دیگر، رقم مشخص تأمین مالی سازگاری حذف شده و اشاره به گذار از سوختهای فسیلی نیز کنار گذاشته شده است.
این تناقض، پرسش مهمی را پیش روی مذاکرات قرار میدهد: اگر خطرات گرمایش جهانی تا این اندازه جدی است، چرا تعهدات مالی و تصمیمهای مربوط به کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی همچنان در معرض عقبنشینی قرار دارند؟
مذاکرات COP31 در آنتالیا در حالی به ساعات پایانی خود رسیده که اختلافها بر سر تأمین مالی، سازگاری و گذار عادلانه هنوز حل نشده است. احتمال ادامه نشست تا بامداد نیز وجود دارد؛ چراکه تصمیمهای نهایی اجلاسهای اقلیمی باید با اجماع کشورها تصویب شوند.
برای کشورهای آسیبپذیر، نتیجه این مذاکرات فقط یک متن دیپلماتیک نیست. میزان منابع مالی، زمان پرداخت آنها و تعهد دولتها به کاهش انتشار، مستقیماً بر توان مقابله با بحرانهایی مانند کمآبی، خشکسالی، سیلاب و تخریب زیستبومها اثر میگذارد.
اگر توافق نهایی بدون تعهدات مالی روشن و برنامهای مشخص برای کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی تصویب شود، پذیرش خطر عبور از ۱.۵ درجه بیش از آنکه نشانه تغییر مسیر باشد، به ثبت یک هشدار دیگر در اسناد بینالمللی شباهت خواهد داشت.
پایان پیام
بیشتر بخوانید: کاپ ۳۱ در آنتالیا؛ اختلاف بر سر سوختهای فسیلی و تأمین مالی اقلیم ادامه دارد
