پرورش تیلاپیا زیر ذره‌بین محیط زیست؛ نگرانی از تهدید تنوع زیستی و منابع آب
معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی سازمان حفاظت محیط زیست با هشدار درباره پیامدهای ورود تیلاپیا به زیست‌بوم‌های آبی کشور گفت: «این گونه غیربومی به‌دلیل قدرت سازگاری، تولیدمثل و رقابت بالا، در صورت ورود به محیط‌های طبیعی می‌تواند تنوع زیستی و تعادل اکولوژیک منابع آبی ایران را دگرگون کند.»
به گزارش گلونی و به نقل از روابط عمومی سازمان حفاظت محیط زیست، حمید ظهرابی با تأکید بر اینکه تکثیر و پرورش تیلاپیا در حال حاضر به چهار استان قم، یزد، خراسان جنوبی و سمنان محدود است، گفت نگرانی اصلی سازمان، احتمال خروج این گونه از مراکز پرورش و ورود آن به رودخانه‌ها، تالاب‌ها و مخازن سدهاست.
او افزود: «یکی از مهم‌ترین چالش‌ها، توانایی تولید ژنتیکی تیلاپیای تک‌جنس نر است و در صورت نبود اطمینان کافی از این موضوع، احتمال ورود ماهی به محیط‌های طبیعی افزایش پیدا می‌کند.»
ریسک بالای تیلاپیا برای زیست‌بوم‌های آبی
ظهرابی تیلاپیا را گونه‌ای غیربومی با قدرت بالای سازگاری، تولیدمثل و رقابت دانست و گفت: «اگر این گونه در محیط‌های طبیعی مستقر شود، می‌تواند ساختار جوامع آبزی، تنوع زیستی و تعادل اکولوژیک را تغییر دهد.»
به گفته معاون سازمان حفاظت محیط زیست، در مطالعه ارزیابی ریسک تیلاپیا با استفاده از مدل AS-ISK که توسط دانشگاه شهید بهشتی انجام شده، ریسک استقرار و گسترش این گونه «بسیار زیاد» ارزیابی شده است.
او تأکید کرد: «موضع سازمان، مخالفت با فعالیت‌های اقتصادی نیست؛ بلکه معتقدیم تصمیم‌گیری درباره گونه‌های غیربومی باید بر مبنای ارزیابی ریسک و با در نظر گرفتن پیامدهای احتمالی آن بر تنوع زیستی و منابع آبی کشور انجام شود.»
ظهرابی هشدار داد که ورود یک گونه مهاجم به محیط طبیعی، به‌سادگی قابل کنترل و حذف نیست و می‌تواند هزینه‌های سنگینی به کشور تحمیل کند.
کمیسیون اصل ۹۰ با توسعه پرورش تیلاپیا موافقت نکرد
معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی سازمان حفاظت محیط زیست درباره طرح موضوع پرورش تیلاپیا در کمیسیون اصل ۹۰ مجلس و اخبار منتشرشده درباره موافقت این کمیسیون با پرورش این گونه گفت: «در جلسه اخیر کمیسیون اصل ۹۰، موضوع با حضور طرفین بررسی شد، اما با توجه به مخالفت نماینده سازمان حفاظت محیط زیست با ایجاد و توسعه پرورش تیلاپیا در سایر استان‌ها، چنین تصمیمی اتخاذ نشد.»
او افزود: «مقرر شده است سازمان حفاظت محیط زیست و سازمان شیلات با همکاری یکدیگر ضوابط پرورش تیلاپیا را در همان چهار استان دارای مجوز تهیه کنند.»
ظهرابی همچنین تأکید کرد که سازمان حفاظت محیط زیست از نظر قانونی موظف به همکاری و پاسخگویی به کمیسیون اصل ۹۰ است، اما باید میان جایگاه نظارتی این کمیسیون و مسئولیت‌های قانونی دستگاه‌های اجرایی تفاوت قائل شد.
به گفته او، تصمیمات چنین جلساتی نمی‌تواند به معنای نادیده گرفتن قوانین لازم‌الاجرا یا سلب مسئولیت قانونی سازمان حفاظت محیط زیست در قبال حفاظت از تنوع زیستی و محیط زیست کشور باشد.
نگرانی از ورود تیلاپیا به منابع آب شرب
یکی از نگرانی‌های اصلی سازمان حفاظت محیط زیست، احتمال ورود تیلاپیا به منابع آب شرب است.
ظهرابی گفت: «اگر این گونه از مراکز پرورش وارد رودخانه‌ها یا مخازن سدها شود، کنترل آن بسیار دشوار خواهد بود.»
او با اشاره به دمای آب به‌عنوان یکی از عوامل محدودکننده بقای تیلاپیا افزود: «کاهش دمای آب می‌تواند در دمای ۱۲ تا ۱۴ درجه سانتی‌گراد باعث مرگ‌ومیر گسترده این گونه در مخازن سدها و آلودگی منابع آب شرب شود و نمونه‌هایی از چنین رخدادی در جهان ثبت شده است.»
معاون سازمان حفاظت محیط زیست تأکید کرد: «رویکرد سازمان در این زمینه، «پیشگیری و مدیریت ریسک» است. پیش از معرفی و پرورش هر گونه غیربومی باید سناریوهایی مانند فرار از مزارع، ورود به شبکه رودخانه‌ای، استقرار در تالاب‌ها و مخازن سدها و پیامدهای احتمالی آن به‌صورت علمی بررسی شود.»
نگرانی درباره میلیون‌ها ژن ارزشمند ماهیان ایران
ظهرابی در بخش دیگری از سخنان خود با انتقاد از برخی استدلال‌ها درباره کم‌خطر بودن پرورش تیلاپیا گفت: «مقایسه وضعیت این گونه در ایران با کشورهایی مانند مصر، بدون توجه به بومی بودن تیلاپیا در این کشورها، نمی‌تواند مبنای مناسبی برای تصمیم‌گیری باشد.»
او گفت: «تیلاپیای نیل در مصر گونه‌ای بومی است و شرایط آن با کشوری مانند ایران تفاوت دارد؛ در حالی که ایران حدود ۳۰۰ گونه ماهی در آب‌های داخلی خود دارد و میلیون‌ها ژن ارزشمند در این تنوع زیستی وجود دارد که هر کدام ذخیره‌ای غیرقابل جایگزین محسوب می‌شوند.»
به گفته ظهرابی، ورود یک گونه مهاجم به این زیست‌بوم می‌تواند این ذخایر ژنتیکی را در معرض تهدید قرار دهد.
او همچنین با اشاره به نگرانی ۱۵۰ استاد دانشگاه درباره پرورش تیلاپیا و ورود آن به اکوسیستم‌های آبی کشور و هشدار انجمن علمی ماهی‌شناسی ایران خطاب به رئیس‌جمهور گفت: «وقتی متخصصان نسبت به پیامدهای یک گونه ابراز نگرانی می‌کنند، دستگاه‌های اجرایی باید با احتیاط بیشتری عمل کنند و از تصمیم‌گیری در شرایط عدم قطعیت بپرهیزند.»
مخالفت با تیلاپیا، مخالفت با تولید و اشتغال نیست
معاون سازمان حفاظت محیط زیست تأکید کرد که این سازمان با توسعه فعالیت‌های اقتصادی، تولید و اشتغال در حوزه آبزی‌پروری مخالف نیست.
او گفت: «سازمان حفاظت محیط زیست از پرورش گونه‌های بومی و گونه‌های غیربومی غیرمهاجم برای تولید و اشتغال استقبال می‌کند، اما با پرورش گونه‌ای که ریسک بالایی برای تنوع زیستی و بقای گونه‌های بومی کشور دارد، موافق نیست.»
ظهرابی در همین زمینه به معرفی آزادماهیان دریای خزر به‌عنوان گونه پرورشی از سوی سازمان شیلات اشاره کرد و گفت: «این گونه می‌تواند نسبت به گونه‌های غیربومی، تولید بهتر و باکیفیت‌تری داشته باشد.»
او افزود: »»سازمان حفاظت محیط زیست از این اقدام استقبال کرده و حتی صندوق ملی محیط زیست برای حمایت از رونق این فعالیت، پرداخت تسهیلات و وام را در دستور کار قرار داده است.
ظهرابی در پایان تأکید کرد: «سازمان حفاظت محیط زیست با اتکا به قوانین، مطالعات علمی و نتایج ارزیابی‌های ریسک، بر موضع خود درباره جلوگیری از توسعه پرورش تیلاپیا در سایر استان‌های کشور تأکید دارد و حفاظت از تنوع زیستی آبزیان و صیانت از کیفیت منابع آب، به‌ویژه منابع آب شرب، را در اولویت می‌داند.»
پایان پیام
بیشتر بخوانید: تیلاپیای نیل تامین امنیت غذایی یا تهدید تنوع زیستی