از جزیره کیش تا تاریخ پزشکی ایران؛ رونمایی از میراث علمی حکیم عزّالدین ابراهیم کیشی
آیین رونمایی از تصحیح و ترجمه کتاب «مسالک البغیه الی مدارک المنیه»، اثر پزشکی قرن هفتم هجری، به کوشش دکتر نجف جوکار در شیراز برگزار می‌شود.
به گزارش گلونی، جزیره کیش در حافظه تاریخی ایران بیشتر با تجارت دریایی، دریانوردی و جایگاه راهبردی خود در خلیج‌فارس شناخته می‌شود؛ اما تاریخ این جزیره تنها به مبادلات اقتصادی و ارتباطات دریایی محدود نیست. بازخوانی منابع تاریخی و نسخه‌های خطی نشان می‌دهد که کیش در پرورش و معرفی شخصیت‌های علمی و فرهنگی نیز سهم داشته است؛ دانشمندانی که برخی از آن‌ها هنوز در تاریخ عمومی علم ایران ناشناخته مانده‌اند.
یکی از این چهره‌ها حکیم عزّالدین ابراهیم کیشی، پزشک و فیلسوف ایرانی قرن هفتم هجری است؛ شخصیتی که با تصحیح و انتشار اثر پزشکی او، فرصتی تازه برای بازشناسی بخشی از میراث علمی و فرهنگی جزیره کیش فراهم شده است.
آیین رونمایی از تصحیح و ترجمه کتاب ارزشمند «مسالک البغیه الی مدارک المنیه»، اثر حکیم عزّالدین ابراهیم کیشی، به کوشش دکتر نجف جوکار، استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شیراز، روز سه‌شنبه ۲۶ آبان‌ماه ۱۴۰۵ در شیراز برگزار می‌شود.
حکیم عزّالدین ابراهیم کیشی؛ پزشک و فیلسوف قرن هفتم
بر اساس پژوهش دکتر نجف جوکار با عنوان «درآمدی بر شناخت زندگی و آثار حکیم عزّالدین ابراهیم کیشی، فیلسوف و پزشک نامدار قرن هفتم هجری»، عزّالدین ابراهیم کیشی از دانشمندان و پزشکان قرن هفتم بود که در جزیره کیش متولد شد و برای فراگیری دانش به شیراز رفت.
او در فضای علمی و فرهنگی شیراز و در روزگار اتابک ابوبکر سعد زنگی رشد کرد و بعدها، در پی تحولات سیاسی و فکری آن دوران، از شیراز به کرمان رفت و فعالیت‌های پزشکی و علمی خود را ادامه داد.
منابع تاریخی درباره چگونگی خروج او از شیراز روایت‌های متفاوتی دارند؛ برخی از تبعید و برخی دیگر از دعوت ترکان خاتون قراختایی، حاکم کرمان، سخن گفته‌اند. پژوهش جوکار با بررسی این روایت‌ها، زمینه‌های سیاسی و فکری این جابه‌جایی را تحلیل کرده است.
بر اساس گزارش فصیح خوافی، عزّالدین ابراهیم کیشی در سال ۶۹۲ هجری قمری در کرمان درگذشت.
«مسالک البغیه»؛ گنجینه‌ای از دانش پزشکی ایران
کتاب «مسالک البغیه الی مدارک المنیه» از مهم‌ترین آثار شناخته‌شده عزّالدین ابراهیم کیشی است. این اثر مجموعه‌ای از مباحث پزشکی را دربرمی‌گیرد و موضوعاتی از بیماری‌های سر و دستگاه عصبی تا سموم و مسائل مرتبط با سلامت بدن را بررسی می‌کند.
اهمیت این کتاب تنها به گردآوری دانش پزشکی زمانه محدود نمی‌شود؛ بلکه شواهدی از تجربه‌ها و مشاهدات عملی مؤلف در دوران طبابت در کرمان نیز در آن دیده می‌شود.
در کنار این اثر، «اختصار القانون» و چند رساله دیگر نیز در شمار آثار معرفی‌شده برای این حکیم قرار دارند.
یکی از دستاوردهای پژوهش دکتر نجف جوکار، تفکیک هویت علمی عزّالدین ابراهیم کیشی از شمس‌الدین محمد کیشی است. این دو شخصیت به دلیل اشتراک در نسبت کیشی و نزدیکی زمانی، در برخی فهرست‌ها و پژوهش‌های پیشین با یکدیگر خلط شده بودند. بررسی نسخه‌های خطی و شواهد تاریخی به بازنگری در انتساب برخی آثار و شناسایی دقیق‌تر مؤلف آن‌ها انجامیده است.
اکنون انتشار تصحیح و ترجمه «مسالک البغیه» امکان مطالعه مستقیم‌تر یکی از متون پزشکی قرن هفتم را برای پژوهشگران تاریخ پزشکی، نسخه‌شناسی و تاریخ علم فراهم می‌کند.
جزئیات آیین رونمایی کتاب «مسالک البغیه»
این مراسم با همکاری بخش زبان و ادبیات فارسی دانشکده پیراپزشکی دانشگاه علوم پزشکی شیراز و دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شیراز برگزار می‌شود.
- زمان: سه‌شنبه ۲۶ آبان‌ماه ۱۴۰۵، ساعت ۱۰ تا ۱۲
- مکان: شیراز، خیابان مشکین‌فام، جنب بازار انقلاب، دانشکده پیراپزشکی، ساختمان شماره یک، سالن اندیشه
- پخش زنده اینترنتی: مشاهده پخش زنده مراسم
ورود علاقه‌مندان به مراسم آزاد اعلام شده است. برای هماهنگی حضور حضوری نیز می‌توان با سرکار خانم سرهنگ‌پور به شماره ۰۹۱۷۳۱۲۳۲۳۹ تماس گرفت.
سخنرانان مراسم رونمایی
بر اساس پوستر منتشرشده، سخنرانان این آیین عبارت‌اند از:
- دکتر خسرو قاسمیان، دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه علوم پزشکی شیراز
- دکتر منیژه عبداللهی، استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه علوم پزشکی شیراز
- دکتر عبدالعلی محقق‌زاده، استاد دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی شیراز
- دکتر محمدیوسف نیری، استاد ممتاز زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شیراز
حضور استادان حوزه ادبیات فارسی، داروسازی و تاریخ علم در این مراسم، فرصتی برای بررسی ابعاد مختلف یک متن پزشکی کهن و جایگاه آن در تاریخ دانش ایران فراهم می‌کند.
مشخصات کتاب «مسالک البغیه الی مدارک المنیه»
- عنوان: مسالک البغیه الی مدارک المنیه
- مؤلف: حکیم عزّالدین ابراهیم کیشی
- مصحح و مترجم: دکتر نجف جوکار
- ناشر: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی
- سال انتشار: ۱۴۰۵
- تعداد صفحات: ۷۴۷ صفحه
- قطع: وزیری
- نوبت چاپ: اول
- شمارگان: ۱۹۹ نسخه
- شابک: 978-964-528-383-2
از جزیره کیش تا تاریخ پزشکی ایران؛ میراثی فراتر از تجارت دریایی
بازشناسی حکیم عزّالدین ابراهیم کیشی یادآور آن است که هویت تاریخی جزیره کیش را نباید تنها در آثار معماری، شهر تاریخی حریره، تجارت دریایی و جایگاه اقتصادی آن جست‌وجو کرد.
میراث علمی و مکتوب، نام دانشمندان و آثار فکری آنان نیز بخش جدایی‌ناپذیر هویت فرهنگی هر سرزمین است.
حضور چنین شخصیتی در تاریخ پزشکی و فلسفه ایران، نشانه‌ای ارزشمند از مشارکت چهره‌های برخاسته از این جزیره در حیات علمی و فرهنگی ایران است.
انتشار و رونمایی از کتاب «مسالک البغیه الی مدارک المنیه» را می‌توان فرصتی برای توجه دوباره به این بخش کمترشناخته‌شده از تاریخ کیش دانست؛ جزیره‌ای که در کنار جایگاه تاریخی خود در تجارت و دریانوردی خلیج فارس، در معرفی چهره‌های علمی ایران نیز سهم داشته است.
حکیم عزّالدین ابراهیم کیشی از کیش برخاست، در شیراز دانش آموخت و در کرمان به طبابت و تألیف پرداخت؛ اکنون پس از گذشت بیش از هفت قرن، انتشار اثر پزشکی او فرصتی فراهم آورده است تا نام و میراث علمی‌اش بار دیگر در حافظه فرهنگی ایران جای گیرد.
شاید زمان آن رسیده باشد که در کنار معرفی کیش به‌عنوان یکی از مراکز تاریخی تجارت و دریانوردی خلیج فارس، پرونده‌ای جدی برای شناسایی دانشمندان، آثار مکتوب و میراث علمی منسوب به این جزیره نیز گشوده شود.
منبع پژوهشی
جوکار، نجف. «درآمدی بر شناخت زندگی و آثار حکیم عزّالدین ابراهیم کیشی، فیلسوف و پزشک نامدار قرن هفتم هجری». مجله تاریخ ادبیات، دوره دوازدهم، شماره اول.
پایان پیام
بیشتر بخوانید: کیش در سده هفتم هجری؛ جزیره‌ای که قلب تجارت شرق و غرب بود