گزارشی از چند استان؛ جنگ به تکیه بیگلربیگی هم رحم نکرد
به گزار گلونی، وقتی صدای انفجارها خاموش شد، فقط ساختمانهای مسکونی و زیرساختها نبودند که رد ترکشهای جنگ را با خود حمل میکردند. در گوشهوکنار ایران، بناهایی که سالها روایتگر تاریخ این سرزمین بودند نیز از موج انفجار، موشکها و لرزش زمین بینصیب نماندند. از غرب کشور تا سواحل خلیج فارس، رد پای سیاه جنگ بر دیوارهای آثار تاریخی باقی ماند؛ آثاری که بعضی از آنها قرنها فراز و فرود تاریخ را پشت سر گذاشته بودند، اما اینبار با زخمی تازه روبهرو شدند.
تکیه بیگلربیگی بر اثر موج انفجار دچار آسیب شد
کرمانشاه یکی از نخستین استانهایی بود که نامش در میان گزارشهای مربوط به آسیبهای میراث فرهنگی دیده شد. در قلب بافت تاریخی شهر، تکیه بیگلربیگی که از شاخصترین بناهای دوره قاجار و محل نگهداری موزه خط و کتابت است، بر اثر موج انفجار دچار آسیب شد. شیشهها شکستند و بخشی از تزئینات بنا آسیب دید. کمی آنسوتر، مدرسه تاریخی کازازی نیز از لرزش ناشی از انفجارها بینصیب نماند و بخشهایی از نما و پنجرههای آن خسارت دید. براساس آنچه که منتشر شده دو اثر دیگر در استان کرمانشاه یعنی موزه استانی و بخشهایی از بافت تاریخی کرمانشاه نیز دچار آسیب شدهاند.
قم؛ آرام در خود فروریخت
در قم، اتفاقها آرامتر اما نگرانکننده بود. هرچند هیچ بنای تاریخی بهطور کامل تخریب نشد، اما موج انفجار به بافت قدیمی شهر رسید. ترکهایی روی دیوار برخی بناهای تاریخی نشست، شیشههای تعدادی از موزهها شکست و بخشی از بافت تاریخی قم آسیب دید؛ آسیبی که شاید از دور به چشم نیاید، اما برای بناهایی که قدمتشان به صدها سال میرسد، هر ترک میتواند آغاز یک فرسایش طولانی باشد.
خلیج فارس را طوفان غبار دربرگرفت
سواحل خلیج فارس نیز از این آسیبها در امان نماندند. در استان بوشهر، بافت تاریخی شهر که با خانههای قدیمی و معماری منحصربهفردش شناخته میشود، از موج انفجار آسیب دید. عمارت سبزآباد از جمله بناهایی بود که خسارت به بخشهایی از سازه و تزئینات آن گزارش شد. در بندر تاریخی سیراف نیز خانه سفید سیراف و بخشهایی از محوطه تاریخی سیراف آسیب دیدند؛ محوطهای که سالهاست باستانشناسان آن را یکی از مهمترین بنادر تاریخی خلیج فارس میدانند.
خوزستان، استانی که خود سالها خاطره جنگ را با خود حمل میکند، این بار دوباره نامش در میان فهرست آثار آسیبدیده دیده شد. گزارشها از خسارت به حدود ۱۲ اثر تاریخی در شهرهای اهواز، شوش، دزفول و خرمشهر حکایت دارند. هنوز فهرست کامل این بناها منتشر نشده، اما همین که نام این شهرهای تاریخی در میان مناطق آسیبدیده آمده، نشان میدهد میراث فرهنگی خوزستان نیز از پیامدهای جنگ در امان نمانده است.
ساختمانی در ایلام فرو ریخت
در ایلام نیز موزه باستانشناسی درهشهر از جمله بناهایی بود که آسیب دید. خسارتها گسترده توصیف نشدهاند، اما همان آسیبهای محدود نیز برای ساختمانی که وظیفه نگهداری بخشی از تاریخ منطقه را بر عهده دارد، اهمیت زیادی دارد.
در کنار این استانها، نام البرز، آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، مازندران، گیلان، فارس و سیستان و بلوچستان نیز در گزارشهای رسمی دیده میشود. اگرچه هنوز جزئیات مربوط به بناهای آسیبدیده این استانها منتشر نشده، اما تأیید وقوع خسارت نشان میدهد دامنه تأثیر جنگ تنها به مناطق نظامی یا صنعتی محدود نبوده و به بخشی از میراث فرهنگی کشور نیز رسیده است.
شاید بسیاری از این آسیبها در نگاه نخست چند شیشه شکسته یا چند ترک روی دیوار به نظر برسند، اما برای هویت تاریخی یک کشور، همین ترکهای کوچک میتوانند آغاز فرسایشی باشند که اگر بهموقع مرمت نشود، بخشی از هویت تاریخی یک بنا را برای همیشه از بین ببرد. جنگ شاید پایان یافته باشد، گزارشهای نوشته شده درنهایت یک روز در آرشیو قرار خواهند گرفت، اما برای بسیاری از این بناها، فصل مرمت و بازگرداندن آنچه از دست رفته، تازه آغاز شده است.
پایان پیام
نویسنده: زهره درگاهی