زباله آشپزخانه بعد از سطل زباله کجا می‌رود؟
هر روز، چند بار درِ سطل زباله آشپزخانه را باز می‌کنیم و چیزهایی را داخل آن می‌اندازیم که دیگر به چشم ما «مصرف‌شدنی» نیستند؛ پوست میوه، ته‌مانده غذا، سبزی‌های پلاسیده، تفاله چای و قهوه و گاهی غذایی که اصلاً فرصت خورده‌شدن پیدا نکرده است. بعد درِ سطل بسته می‌شود و معمولاً داستان برای ما همان‌جا تمام می‌شود. اما برای محیط زیست، ماجرا تازه از همان‌جا آغاز شده است.
پرسش ساده‌ای که کمتر از خودمان می‌پرسیم این است: زباله آشپزخانه بعد از سطل زباله کجا می‌رود؟
پاسخ این سؤال به شهری که در آن زندگی می‌کنیم، سیستم جمع‌آوری پسماند و امکانات بازیافت یا پردازش مواد آلی بستگی دارد. اما در بسیاری از شهرهای جهان، بخش بزرگی از زباله‌های آشپزخانه همراه با بقیه پسماندها جمع‌آوری می‌شود و در نهایت سر از مراکز دفن، زباله‌سوزها یا سایت‌های پردازش پسماند درمی‌آورد. همین مسیر ظاهراً ساده، یکی از مهم‌ترین مسائل محیط‌زیستی شهرهای امروز را شکل داده است.
وقتی غذا به «زباله» تبدیل می‌شود
بر اساس گزارش «شاخص ضایعات غذایی ۲۰۲۴» برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد، در سال ۲۰۲۲ حدود ۱.۰۵ میلیارد تن پسماند غذایی در جهان تولید شده است؛ چیزی در حدود یک‌پنجم غذایی که در سطح خرده‌فروشی، خدمات غذایی و خانوار در دسترس مصرف‌کنندگان بوده است. مهم‌تر اینکه حدود ۶۰ درصد این پسماند غذایی در خانه‌ها تولید شده است.
این آمار نشان می‌دهد مسئله زباله آشپزخانه فقط رستوران‌ها، هتل‌ها یا فروشگاه‌های بزرگ نیست. بخش بزرگی از این جریان، از همان آشپزخانه‌های معمولی شروع می‌شود؛ از خرید بیش از نیاز، نگهداری نامناسب غذا، دورریختن باقی‌مانده وعده‌ها و بی‌توجهی به ارزش مواد غذایی.
گزارش سازمان ملل همچنین برآورد می‌کند که اتلاف و دورریز غذا در مجموع مسئول حدود ۸ تا ۱۰ درصد انتشار سالانه گازهای گلخانه‌ای جهان است. بنابراین وقتی درباره دورریز غذا حرف می‌زنیم، فقط درباره پر‌شدن سطل زباله حرف نمی‌زنیم؛ درباره آب، خاک، انرژی، حمل‌ونقل و منابعی صحبت می‌کنیم که برای تولید آن غذا مصرف شده‌اند.
زباله آشپزخانه بعد از سطل زباله کجا می‌رود؟
بعد از اینکه کیسه زباله از خانه خارج می‌شود، معمولاً وارد شبکه جمع‌آوری شهری می‌شود. در بعضی شهرها، پسماندهای آلی از ابتدا جداگانه جمع می‌شوند. اما در بسیاری از نقاط، پوست میوه و ته‌مانده غذا کنار پلاستیک، کاغذ، فلز و سایر زباله‌ها قرار می‌گیرند.
مشکل اصلی زمانی ایجاد می‌شود که مواد غذایی و دیگر مواد آلی در محل دفن زیر لایه‌های زباله فشرده شوند. در این شرایط اکسیژن کمی وجود دارد و تجزیه مواد آلی به شکل بی‌هوازی انجام می‌شود؛ فرآیندی که می‌تواند گاز متان تولید کند.
چرا پوست میوه در طبیعت یک چیز است و در محل دفن چیز دیگری؟ گاهی این تصور وجود دارد که چون پوست میوه یا باقی‌مانده سبزی «طبیعی» است، پس هر جا قرار بگیرد بدون مشکل تجزیه می‌شود. اما محل و شرایط تجزیه اهمیت زیادی دارد.
در طبیعت یا در یک فرایند کمپوست‌سازی درست، مواد آلی در حضور اکسیژن و با فعالیت میکروارگانیسم‌ها تجزیه می‌شوند. در محل دفن، شرایط معمولاً متفاوت است و نبود اکسیژن کافی می‌تواند مسیر تجزیه را تغییر دهد. به همین دلیل است که جدا‌کردن پسماند آلی از سایر زباله‌ها می‌تواند اهمیت پیدا کند. اگر این مواد به جای دفن‌شدن وارد چرخه کمپوست شوند، بخشی از کربن و مواد مغذی آن‌ها می‌تواند دوباره به خاک بازگردد.
همیشه بخشی از پسماند آشپزخانه اجتناب‌ناپذیر است؛ پوست میوه، هسته‌ها، تفاله‌ها، برگ‌های خشک یا بخش‌هایی که معمولاً خورده نمی‌شوند. پرسش این است که این مواد پس از مصرف چه سرنوشتی پیدا کنند. در بسیاری از الگوهای مدیریت پایدار پسماند، تلاش بر این است که مواد آلی تا حد امکان از محل دفن دور شوند. کمپوست‌سازی خانگی، محلی یا شهری یکی از راه‌هایی است که می‌تواند این مواد را از «زباله» به یک منبع تبدیل کند.
از سطل زباله تا خاک
اگر دوباره به پرسش اول برگردیم؛ زباله آشپزخانه بعد از سطل زباله کجا می‌رود؟ پاسخ فقط یک نشانی جغرافیایی نیست. مسئله انتخاب یک مسیر است. یک مسیر می‌تواند به کامیون جمع‌آوری، محل دفن و تولید متان ختم شود. مسیر دیگر می‌تواند از تفکیک شروع شود و به تولید کمپوست و بازگشت مواد آلی به خاک برسد.
شاید مهم‌ترین تغییر از همان لحظه‌ای آغاز شود که به پوست موز، تفاله قهوه یا برگ‌های سبزی دیگر فقط به چشم «چیزی برای دور ریختن» نگاه نکنیم.
در هفته‌های آینده قرار است این مسیر را دقیق‌تر دنبال کنیم؛ از اینکه پسماند آلی دقیقاً چیست و چه چیزهایی قابل کمپوست‌اند، تا اینکه کمپوست چگونه شکل می‌گیرد و آیا می‌توان بخشی از این چرخه را در خانه مدیریت کرد.
فعلاً کافی است دفعه بعد که درِ سطل آشپزخانه را باز می‌کنیم، یک سؤال کوتاه از خودمان بپرسیم: این چیزی که می‌خواهم دور بیندازم، واقعاً زباله است یا زباله آشپزخانه هنوز می‌تواند بخشی از یک چرخه باشد؟
پایان پیام
نویسنده: سحر سمیعانی
بیشتر بخوانید: زباله در اراضی بسو قره‌تپه؛ شیرابه بیخ گوش میانکاله